Жақсыдан жаман туса - сөкет,
Жаманнан жақсы туса - ғажап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тегі ғана емес, ең алдымен мінезі мен тәрбиесі маңызды екенін білдіреді. Жақсы, тәрбиелі отбасынан шыққан бала жаман жолға түссе, ол — күтпеген, өкінішті жағдай. Ал мінезі ауыр, сөзі дөрекі, ісі теріс ортадан шыққан адамнан жақсы, адал, парасатты ұрпақ өссе, бұл — ерекше қуанышты, таңғаларлық құбылыс. Яғни адамды адам ететін нәрсе — тәрбие, орта және өз таңдауы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы» мен «жаман» сөздері тек адамдардың өзін емес, олардың шыққан ортасын, тәрбиелік негізін де меңзейді. «Сөкет» сөзі — орынсыз, үйлеспейтін, оғаш деген мәнде қолданылған. Ал «ғажап» — күтпеген, таңқаларлық, сирек кездесетін жақсы құбылысты білдіреді. Мақал қарама-қарсы екі жағдайды салыстыру арқылы ойды өткір жеткізеді: жақсыдан жаман шығуы — табиғи заңға қарсы сияқты көрінсе, жаманнан жақсы шығуы — үлкен үміт пен тәрбиенің жеңісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Кейде тәртібі үлгілі отбасынан шыққан жасөспірім теріс жолға түсіп кетуі мүмкін, ал қиын ортадан шыққан бала еңбекқор болып өседі. Мысалы, ауылда өскен, мүмкіндігі аз болған бір жас өз бетімен оқып, білім алып, елге пайдалы маман атанса, жұрт оны «ғажап» дейді. Мақал адамдарды тегіне қарап емес, ісіне қарап бағалауға үйретеді.
Jamannan jaqsy týsa - ǵajap.