Жақсы кісі
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда жақсы адамның ең басты өлшемі — байлығы не сыртқы көрінісі емес, ақылы мен мінезі екені айтылған. Ақылды, байсалды кісі өмірде орнықты, сабырлы келеді; сөзі мен ісі өлшеніп тұрады. Ал «құлағы өсек естімес» деуі — жақсы адам жаман сөзге, ғайбатқа ермейді, бос әңгімеге құмар болмайды дегені. Соңғы жолдарда ондай жанның кемшіліксіз емес екені, бірақ соған қарамастан елге сүйкімді, салмақты болатыны астарланып тұр.
Образдар мен теңеулер
«Мінезі қорғасындай ауыр» деген тіркес мінездің берік, сабырлы, тұрақты екенін білдіреді. Қорғасын ауыр болғандықтан, ол адам да жеңілтек емес, орнықты деген бейне жасайды. «Құлағы өсек естімес сауыр болады» дегені — жаман сөзден аулақ, таза ниетті адамды суреттейді. «Кедейдің жалғыз керіндей, құйрығы шолақ, арқасы жауыр» деген жолдар ел ішіндегі тұрмыстың тарлығын, тіршіліктің ауырлығын елестетеді. Мұнда сыртқы кемшілік емес, өмірдің салмағы мен бейнеті де сезіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: жақсы маман, жақсы басшы немесе жақсы дос болу үшін ең алдымен ақыл, сабыр, мәдениет керек. Мысалы, жұмыс орнында біреу өсекке ермей, әріптесін тыңдап, мәселені сабырмен шешсе, оны жұрт «мінезі ауыр, сенімді адам» деп бағалайды.
Aqylymen táýir bolady,
Minezi qorǵasyndaı aýyr bolady,
Qulaǵy ósek estimes saýyr bolady,
Kedeıdiń jalǵyz kerindeı,
Quıryǵy sholaq, arqasy jaýyr bolady.