Жақсы жүрген жерін мақтап жүрер,
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниетін көрсетеді. Жақсы адам қай жерде жүрсе де, сол жердің жақсылығын көріп, елге мақтап айтады. Өйткені ол өзі де игі ойлы, әділ, ризашыл келеді. Ал жаман адам барған жерінен мін табуға, елді даттауға бейім болады, себебі оның көзі де, сөзі де көбіне теріс. Яғни, адам айналасына өз болмысымен қарайды: көңілі таза адам жақсыны көреді, көңілі тар адам кемшілікті іздейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жақсы жүрген жер" — тек бір мекен емес, адамның барған ортасы, араласқан қауымы. "Мақтап жүрер" дегені — ризашылық білдіру, жақсылықты тану. "Жаман жүрген жерін даттап жүрер" — орынсыз сынау, өсек айту, кекету сияқты теріс мінезді білдіреді. Сондықтан мақал жақсы мен жаманды бір-біріне қарама-қарсы қойып, сөздің артында адамның мінезі тұратынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не оқу орнында өте орынды қолданылады. Мысалы, бір адам жаңа ұжымға келіп, бәрінен мін іздеп, тек сын айта берсе, жұрт оның көңіл күйі мен көзқарасы теріс екенін түсінеді. Ал сабырлы, мәдениетті адам ортадағы жақсыны айтып, кемшілікті де әдеппен түзетеді. Бұл мақал бізді әділ болуға, жақсыны көре білуге үйретеді.
Jaman júrgen jerin dattap júrer.