Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі жеңілдетіп, оймен шешеді, қиындықты сабырмен еңсереді. Ал жаман жігіт керісінше, оңай нәрсені де күшке салып, тартысып, дауласып, мәселені күрделендіріп жібереді. Яғни, адамның жігіттігі күшпен емес, парасатпен, ұстамдылықпен, дұрыс шешім қабылдай білуімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақылына жеңдіру» деген тіркес — ақылды үстем ұстап, нәпсі мен ашуды тежей білу деген сөз. «Іс қылар» — істі нәтижелі, орнымен атқару. Ал «оңай істі күш қылар» — ұсақ мәселені де ушықтырып, орынсыз қаталдыққа баруды білдіреді. Осы арқылы халық жақсы мен жаманды мінезінен-ақ ажыратады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, отбасында, достықта өте орынды. Мысалы, бір қызметкер әріптесімен келіспей қалса, ашуға емес, ақылға жүгініп сөйлессе, мәселе тез шешіледі. Ал біреу ұсақ түсінбеушілікті дауға айналдырса, жұмыс та, сыйластық та бұзылады. Мақал адамды сабырлы, ойлы, мәдениетті болуға үндейді.
Aqylyna jeńdirip, is qylar.
Jaman jigit
Ońaı isti kúsh qylar.