Жақсы жүрген жерінде кент салады,
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам жүрген жеріне, қалдырған ісіне қарап бағаланатынын айтады. Жақсы адам қай ортаға барса да, пайдалы іс істеп, береке әкеледі, айналасына жылу мен тірек болады. Ал жаман адам барған жерінде дау, бүліншілік, кесір қалдырады. Мұндағы тура мағынасы — біреу қоныстанған, жүрген жерінде қандай із қалдыратыны; астарлы мағынасы — адамның мінезі мен іс-әрекеті оның шын болмысын көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кент салады» деген тіркес жақсы адамның еңбегі нәтижелі, пайдалы, елге керек құрылыс сияқты екенін білдіреді. «Кент» — береке орнаған, өмір қызған орынның белгісі. Ал «өрт салады» — жаман адамның кесірі өрттей қаулап, бәрін күйретеді деген бейне. Өрт мұнда тек от емес, бүлік, зиян, араздық, қасірет ұғымын береді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ұжымда, отбасында, достықта жиі қолданылады. Мысалы, жұмысқа келген қызметкер тәртіп сақтап, өзгеге көмектессе, ұжымды алға сүйрейді; ал өсек айтып, жанжал шығарса, ортаға зиян тигізеді. Сондықтан адам қай жерде жүрсе де, пайдасын тигізіп, ізгілік қалдыруы керек.
Jaman júrgen jerinde órt salady.