Жақсы жігіт
Досының жайын ойлайды,
Жаман жігіт
Басының қамын ойлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы жігіттің өз пайдасынан бұрын досының жағдайын ойлайтынын, ал жаман жігіттің тек өз басының қамын күйттейтінін білдіреді. Тура мағынасында да, астарлы мағынасында да адам мінезі мен азаматтық болмысы салыстырылады. Жақсылықтың өлшемі — өзгенің мұңын түсініп, қол ұшын беру, ал жамандықтың белгісі — тек өз басын ойлап, елге, досқа селқос қарау.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «досының жайы» — адамгершілік, жанашырлық, ортақ жауапкершілік белгісі. «Басының қамы» — эгоизм, өзімшілдік, тар пейілдің бейнесі. Халық жігітті ер-азамат ретінде тек күшпен емес, ойымен, ниетімен, мінезімен бағалайды. Сондықтан бұл жерде «жақсы» мен «жаман» тек сыртқы қылық емес, ішкі ниеттің айырмасы ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де достықта, жұмыста, қоғамда өте орынды. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің қиындығын көріп, өз уақытын бөліп көмектессе, ол — жақсы жігітке тән мінез. Ал тек өз міндетін ғана ойлап, айналасына қолдау көрсетпейтін адам — мақалдағы жаман жігіттің бейнесіне жақын. Мұндай сөз жастарды жанашыр, жауапты, кең пейілді болуға тәрбиелейді.
Dosynyń jaıyn oılaıdy,
Jaman jigit
Basynyń qamyn oılaıdy.