Жақсы жатырқамайды,
Аңқау аңдамайды,
Әңгүдік тыңдамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезін үш қырынан салыстырады. Жақсы адам жатырқамайды, яғни бөтенсімей, кісіге жылы қарап, тез тіл табысады. Аңқау адам аңдамайды, яғни айналадағы жағдайды байыппен бақыламай, оңай алдануы мүмкін. Әңгүдік тыңдамайды, яғни айтылған ақылды, ескертуді, кеңесті құлаққа ілмей, өз бетінше кете береді. Астарлы мағынасы — адамға жақсы болу үшін тек ниет емес, ой, сақтық және тыңдай білу де қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жатырқамау» — жүректің кеңдігі мен адамға ашықтықтың белгісі. «Аңқау» — аңғал, ойланбай сенгіш адамды білдіреді, ал «аңдамау» — өмірдегі қауіп пен ұсақ белгіні байқамау деген сөз. «Әңгүдік» — қырсық, қақсаңды көтермейтін, сөз ұқпайтын адам бейнесі. Осы үш образ арқылы халық адам бойындағы жақсы қасиет пен кемшілікті өте ықшам түрде көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе қарым-қатынас пен қауіпсіздікке қатысты орынды айтылады. Мысалы, жаңа ортаға келген адам бәріне сеніп, құжатсыз ақша беріп қойса, аңқаулықтың зиянын көреді; ал ақылды адам адамдармен сыпайы араласып, бірақ әр істі аңдап, кеңесті тыңдап жүреді. Демек, жақсы мінезбен бірге зеректік те керек.
Ańqaý ańdamaıdy,
Áńgúdik tyńdamaıdy.