Халықтан ұял , Құдайдан қорық .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Халықтан ұял, Құдайдан қорық» деген мақал адамды ар-ұятпен өмір сүруге шақырады. Мұндағы тура мағынасы — жұрттың бетіне қарап, ұятты іс жасамау, ал астарлы мағынасы — қоғам алдындағы жауапкершілікті де, рухани жауапкершілікті де бірдей сезіну. Яғни адам жаман қылықтан тек жазадан қорқып емес, ішкі иманы мен намысы үшін тыйылуы керек. Халықтың сөзі, бағасы, пікірі — адамды тәртіпке салады; ал Құдайдан қорқу — жүректі тазалыққа, адалдыққа бастайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «халық» — ел-жұрт, көпшілік, қоғамдық көз. Ол адамның ісін байқап, бағалап отыратын әділ таразы сияқты. «Құдайдан қорық» тіркесі қорқыныштан гөрі, иман, тәубе, жауапкершілік мағынасында айтылады. Бұл сөздер адамның сыртқы мінезі мен ішкі сенімін қатар ұстап тұратын екі тірек іспетті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды өтірік айтпауға, біреудің ақысына кірмеуге, көпшілік арасында ұятты іс жасамауға үндегенде қолданылады. Мысалы, қызметкер жұмыста жалған есеп бермек болса, әріптестерінен ұялып, ар-ожданын ойлап, ондай әрекеттен бас тартады. Бұл — мақалдың қазіргі өмірдегі нақты көрінісі.