Түзде мырзаң, үйде сырдаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезіндегі екіжүзділікті, сыртқа жақсы көрініп, үй ішінде салқын, қабағы қатулы болуын сынайды. Түзде, яғни көп ішінде, ол мырза, жомарт, сыпайы адам сияқты көрінеді. Ал үйде сырдаң тартып, тұйықталып, жақындарына жылылық көрсетпейді. Демек, шынайы адамдықтың өлшемі — көптің алдында ғана емес, ең алдымен отбасы мен жақын ортада да бірдей мінез таныту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түз» — ел ішіндегі, сырт көз алдындағы өмір; «үй» — адамның шынайы болмысы ашылатын жақын орта. «Мырза» сөзі кеңпейілді, ашық, жомарт адамды білдірсе, «сырдаң» — қабағы қату, салқын, тұйық мінезді адамға қатысты айтылады. Мақал осы екі образ арқылы сыртқы жылтыр мен ішкі мінездің сәйкес келмеуін әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді жұмыста немесе әлеуметтік желіде өзін өте мәдениетті, мейірімді етіп көрсетіп, ал үйде не жақындарына немқұрайлы қарайтын адамға байланысты айтуға болады. Мысалы, біреу көпшілік алдында әріптестеріне үнемі көмектесіп, ал үйде жұбайы мен баласына суық сөйлесе, оған осы мақал дәл келеді.