Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
275
Орташа
Сұрыптау:
Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша батыл, өзіне қанша сенімді болса да, кейде сыртқы жағдайдың әсерінен жаңылатын...
Жүрек - ер, бас - кемеңгер.
**Негізгі мағынасы** «Жүрек - ер, бас - кемеңгер» деген мақал адам бойындағы екі қасиетті салыстырады: жүрек — батылдық...
Ебін тапқан ер өлмес.
**Негізгі мағынасы** Ебін тапқан ер өлмес деген сөз — адам қандай қиындық көрсе де, амалын тауып, жолын таба білсе, тірш...
Адам ойға тоймас,
Бөрі қойға тоймас.
Бөрі қойға тоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ой-арманы мен қанағаты шексіз екенін білдіреді. Адам бір жетістікке жетсе де, көң...
Басы аманның малы түгел.
**Негізгі мағынасы** «Басы аманның малы түгел» деген мақалдың тура мағынасы — адам тірі, аман болса, оның малы да, дүни...
Әжептеуір ән еді,
Пұшық мұрын бүлдірді.
Пұшық мұрын бүлдірді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әу баста жақсы шыққан әнді мұрны пұшық, яғни дауысы не түрі үйлеспейті...
Есек мінген ат сұрамайды,
Балық жеген ет сұрамайды.
Балық жеген ет сұрамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қолында бар нәрсеге разы болып, өз жағдайын аңдап өмір сүруін меңзейді. Тура мағы...
Қыңыр көшіп бай болмай-ақ қой,
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қырсықтықтан, теріс мінезден және қисық сөзден сақтандырады. Тура мағынасы...
Қырда қасқыр ұлыса,
Үйдегі иттің бауыры сыздайды.
Үйдегі иттің бауыры сыздайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қырда қасқыр ұлыса, үйдегі ит мазасызданып, бауыры сыздап, ішкі түйсік...
Бастың көркі - жүз,
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сұлулығының тек сыртқы келбетте емес, оның мәнді мүшелерінде, әсіресе сөзінде көріне...
Ер жігіт үйден шықса, үйіріне қосылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ер жігіт үйінен шыққанда өз ортасына, өз теңіне, өз қауымына барып арал...
Құдай ұрған қонағымен керісер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құдайдың қаһарына ұшыраған адам қонағымен де керісіп, берекесіздікке ба...
Жаман ісінен көрмейді, кісіден көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз кемшілігін мойындамай, істеген жаман әрекетінің салдарын басқадан іздейтінін меңз...
Балық жеген «су, су» дейді,
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өзі айналысқан ісіне, көрген тәжірибесіне қарай сөйлейтінін білдіреді. Балық жеге...
Арзымасқа ақылыңды тауыспа.
**Негізгі мағынасы** Арзан, пайдасыз, мәні жоқ іске ақыл мен күшті жұмсама деген ой айтылады. Яғни адам өз ойын да, уақы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.