Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.2K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Сұлуды сүю - пайғамбардың сүннәті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сұлулықты қадірлеу, көркемдікті тану және жақсыны жақсы көру — дін мен адамшылыққа жат е...
Жігіттің жұмсаған күшін сұрама,
Бітірген ісін сұра.
Бітірген ісін сұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды істеген еңбегімен бағалау керек екенін айтады. Жігіттің қанша күш жұмсағаны, қанша...
Сұмырай келсе су құрыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сұмырай, яғни сұрқия не кесірлі адам келсе, су да құрғап қалады дегенд...
Біреуге елден береді,
Біреуге жерден береді.
Біреуге жерден береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамға елден үлес тиеді, бір адамға жерден үлес тиеді деген ой. Ас...
Бір жаман мың қолды ірітер,
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аз ғана арам не шіріген нәрсе көп дүниені бүлдіреді. Астарлы мағынасы:...
Тәуіптің жақсысы,
Ауруға ауру қоспағаны.
Ауруға ауру қоспағаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы тәуіп науқасты емдегенде оның халін ауырлатып жібермейді, қайта ж...
Құдайдың қарғысына ұшырасаң да,
Халықтың қарғысына ұшырама.
Халықтың қарғысына ұшырама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең ауыр жаза — халықтың қарғысы, яғни көптің наразылығы мен теріс батасы екенін ес...
Құрбысының асқаны құдасынан білінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қадірі мен деңгейі қасында жүрген, араласқан ортасы арқылы бай...
Мойнында - қосақ, артында - тіркеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы малдың мойнында қосақ, артында тіркеу бар екенін білдіреді. Астарлы мағы...
Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі.
**Негізгі мағынасы** Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі деген мақалдың тура мағынасы — су таппай, шөлдің азабын тартқ...
Әр іске ақыл сыншы.
**Негізгі мағынасы** Әр істі бастарда да, атқарғанда да ақылға салу керек деген сөз. Тура мағынасында «ақыл» — істің дұр...
Еңбектікі екеу болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек еткен адамның қолында бір ғана нәтиже емес, екі есе пайда, екі тү...
Көмбенің иесі екеу:
біреуі - көмген, біреуі - көрген.
біреуі - көмген, біреуі - көрген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені көмген адам мен оны көріп тұрған адам ғана оның қайда екен...
Жақсының қасиеті - жарастыру,
Жаманның қасиеті - таластыру.
Жаманның қасиеті - таластыру.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның мінезін салыстырады. Жақсы кісі елді, ағайынды, досты бір-бі...
Ерінбеген етікші болады.
**Негізгі мағынасы** Ерінбей еңбек еткен адам қандай істі де меңгереді, кәсібін де табады. Бұл мақал тура мағынасында ет...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.