Тосылмайтын жүйрік,
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ең жүйрік аттың өзі де тосылып, кібіртіктеп қалуы мүмкін, ал жүрек иесі де кейде шошуы ықтимал. Астарлы мағынасы — өмірде мүлде қателеспейтін, мүлде қорықпайтын адам жоқ. Әр адам қандай да бір сәтте сүрінеді, абдырайды, секем алады. Сондықтан біреудің әлсіздігін мүлде кінәламай, адам табиғатын түсіне білу керек. Бұл сөз мінсіздік жоқ екенін, батылдықтың өзі де сынмен, тәжірибемен қалыптасатынын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік» — алға ұмтылған, ширақ, қабілетті адам бейнесі. «Тосылу» — күтпеген қиындықта кідіріп қалу, ойынан жаңылу. Ал «жүрек» — адамның ішкі сезімі, қайраты мен үрейі. «Шошыну» арқылы қорқыныш, секем, алаң көңіл берілген. Яғни мақал жүйрік ат пен жүректі салыстыра отырып, тіпті ең мықты дегеннің өзінде де әлсіз сәт болатынын көркем түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, спортта немесе көпшілік алдында сөйлегенде қателесіп қалған адамға сабырмен қарау үшін айтылады. Мысалы, тәжірибелі қызметкер маңызды жиналыста сөзін ұмытып қалса, әріптестері оны бірден сөкпей, «Тосылмайтын жүйрік, шошынбайтын жүрек болмайды» деп жұбата алады. Бұл — адамға түсіністікпен қарап, қателіктен сабақ алуға шақыратын өнегелі сөз.
Shoshynbaıtyn júrek bolmaıdy.