Төбе би төрде өледі,
Ит ошақтың басында өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмірдегі орны мен беделі қандай болса, соңғы тағдыры да соған сай болатынын меңзейді. Тура мағынасында төбе би — елге сөзі өтетін, төрде отыратын құрметті адам; ит — ошақ басында жүретін, төмен орынға телінген жануар. Астарлы мағынасы: әркім өз дәрежесіне, мінезіне, қадір-қасиетіне сай өмір сүреді, үлкен абырой иесі де, қадірсіз адам да өзіне лайық күйде қалады. Мұнда «төр» — құрмет, биік мәртебе, «ошақ басы» — төмен орын, қарапайым, менсінбеген күйдің белгісі.
Образдар мен теңеулер
«Төбе би» — әділдігімен, шешендігімен елге танылған адамды бейнелейді. «Төр» — сый-құрметтің, артықшылықтың символы. Ал «ит» сөзі бұл жерде жағымсыз мінезді, қадірсіз, төмен деңгейлі күйді астарлайды. «Ошақтың басы» — үйдің ең қарапайым, шаң-тозаңы көп тұсы, яғни төмен орын деген ұғым береді. Осы екі образ арқылы халық адам беделі мен ішкі болмыстың айырмасын анық көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамның өмір бойғы іс-әрекеті өз орнын белгілейді деген ойда қолдануға болады. Мысалы, көп жыл әділ еңбек етіп, елге пайдасы тиген ұстаз зейнетке шыққанда да құрметке бөленеді, ал жалқау, жауапсыз адам қанша тырысса да бедел жинай алмайды.
It oshaqtyń basynda óledi.