Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Талағы тарс айырылды.
**Негізгі мағынасы** «Талағы тарс айырылды» деген мақал адамның қатты ашуланып, ызаға булыққан сәтін білдіреді. Тура ма...
Еркек көп болса, отын жоқ,
Әйел көп болса, су жоқ.
Әйел көп болса, су жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп еркек жиналса, отын тасып әкелетін, ошаққа жағатын адам азаяды; ал...
Арамның адымы қысқа.
**Негізгі мағынасы** Арамның адымы қысқа деген мақалдың тура мағынасы — арам ниетпен, жаман жолмен жүрген адамның қадам...
Пенденің қарны тойса,
Тілінен ерік кетеді.
Тілінен ерік кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам тоқшылыққа жетсе, кейде сақтықтан айрылып, ойланбай сөйлеп кететінін білдіреді. Аш к...
Торғай, торғай, тотым бар,
Бір жапырақ етім бар.
Бір жапырақ етім бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда шағын ғана нәрсенің өзін қызғанып, барын өзіне тарту, жоқшылық пен тарш...
Шын батыр сын үстінде танылар.
**Негізгі мағынасы** Шын батырдың кім екені тыныш күнде емес, қиындық пен қауіп-қатер туған кезде білінеді. Адамның нағы...
Ұят - жаман ойдың жүгені.
**Негізгі мағынасы** Ұят — адамның ішкі тәртібі мен ар-ожданын тежейтін рухани тетік. Бұл мақал тура мағынасында «жүген»...
Тоқал өр келеді,
Кедей кер келеді.
Кедей кер келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кедейліктің адамға тек тұрмыстық қиындық әкелмей, мінез бен әрекетке де әсер ететінін аст...
Ескіні жамағанның есі шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ескі, тозған, сапасы кеткен нәрсені қайта-қайта жамау адамды әбігерге салып, уақытын да,...
Жарлы болар жігітке
Қазалы мал тап болар.
Жалғыз болар жігітке
Бедеу қатын тап болар.
Қазалы мал тап болар.
Жалғыз болар жігітке
Бедеу қатын тап болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде жолы болмай жүретін, ісі оңға баспайтын адамға сәтсіздік үсті-үстіне жабыса береті...
Жаманды жаман дей берме,
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз айта бермеуді, біреуді бетіне басып мақтап не даттауда абай болуды е...
Айды аспанға бір шығарды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура ма...
Екі қатын алғанның құлағы тынбас,
Есекке мінгеннің аяғы тынбас.
Есекке мінгеннің аяғы тынбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі үйдің шаруасын қатар ұстап, екі әйелге бірдей көңіл бөлу оңай емес екенін астарлайды....
Біреу суға жете алмадым деп «аһ» ұрады,
Біреу судан өте алмадым деп «аһ» ұрады.
Біреу судан өте алмадым деп «аһ» ұрады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түпкі ойы — әр адамның мұңы мен қиыншылығы әртүрлі екенін айту. Біреу мақсатына жете...
Қазаннан қақпақ кетсе,
Иттен ұят кетеді.
Иттен ұят кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тәртіп пен бақылау әлсіресе, арсыздық пен берекесіздік көбейеді дегенді білдіреді. Тура м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.