Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
793.2K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолын кұс басады.
Қолын кұс басады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның атағы мен тегі ғана өмірде бәрін шешпейтінін аңғартады. Ханның қызы сияқты елге б...
Сүңгінің жарасы бітер,
Тіл жарасы бітпес.
Тіл жарасы бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, тілден шыққан ауыр сөздің адамның жан дүниесіне қатты әсер ететінін білдіре...
Семіздікті қой көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — семіз, ауыр қойды көтеріп алып жүретін де, соған төзетін де өзі. Астар...
Шын батыр сын үстінде танылар.
**Негізгі мағынасы** Шын батырдың кім екені тыныш күнде емес, қиындық пен қауіп-қатер туған кезде білінеді. Адамның нағы...
Түйесі жоғалмағанның бәрі есті.
**Негізгі мағынасы** Тура мағынасында бұл сөз түйесі жоғалмаған, яғни малы аман адамды айтады. Астарлы мағынасы — адамға...
Жасыңда қылжақ болсаң,
Өскенде мылжың боласың.
Өскенде мылжың боласың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас кезде орынсыз қалжыңға, бос сөзге, жеңілтектікке әуес болсаң, есейгенде де сол әдетте...
Біреудің жоғын біреу,
Өлең айтып жүріп іздейді.
Өлең айтып жүріп іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі шындап, жауапкершілікпен емес, жеңіл-желпі, қалжың араластырып істеуге болады де...
Өзі жарымағаннан сарқыт дәметпе.
**Негізгі мағынасы** Өзі жарымағаннан сарқыт дәметпе деген мақалдың тура мағынасы — өзі жеткілікті болмай, өзі жеп-ішуг...
Бастаушы болса, қоштаушы табылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі бастайтын адам болса, соңынан оны қолдайтын, қоштайтын жұрт та...
Ата баласының ат меңіндей белгісі болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата мен баланың ұқсастығын, туыстықтың терең ізін білдіреді. Тура мағынасында баланың бо...
Ақтан жабысқан пәледен сақтан,
Аяқ астынан шыққан жаладан сақтан.
Аяқ астынан шыққан жаладан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды күтпеген қауіптен, аяқ астынан төнетін жамандықтан сақ болуға шақырады. Тура мағын...
Ер жігітке серуен де серуен,
Сергелдең де серуен.
Сергелдең де серуен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің жолы жеңіл де, ауыр да болса, екі жағдайда да сабырын жоғалтпай, көргенін өмі...
Жомарт бергенін айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жомарт адам жасаған жақсылығын міндет қылмайтынын, оны бетке басып айтпайтынын білдіреді....
Ит бір сүрінсе, қырық сүрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ит бір рет сүрінсе, артындағы қырық ит те сүрінеді. Астарлы мағынас...
Таудан арқасы бардың,
Тастан жүрегі бар.
Тастан жүрегі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таудың арқа сүйер тірегі берік, тастың қаттылығы мықты. Астарлы мағына...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.