Төлерде төредей бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қарызын, міндетін немесе өтеу сәтін келгенде әдепті, жауапты, сыпайы болуын меңзейді. Тура мағынасында, бір нәрсе төлейтін кезде өзіңді жоғары ұстап, өз мәнеріңді сақта деген ой бар. Астарлы мағынасы — борышын өтеуде тайсақтамай, намысты қолдан бермей, істі тиянақты әрі құрметпен аяқтау. Қарызын қайтару, уәдесін орындау, еңбегінің өтеуін алу сияқты жағдайларда адамның мінезі көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төлеу» — тек ақша беру емес, жалпы міндетін өтеу, парызын орындау. «Төредей болу» — өзіңді биік ұстау, салмақты, жинақы, беделді болу деген бейнелі теңеу. Яғни, адам қиын сәтте де өз-өзін жоғалтпай, мәдениетін сақтасын деген тәрбиелік ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қарыз қайтарғанда, келісімшарт бойынша есеп айырысқанда немесе біреуге берген уәдені орындағанда еске алынады. Мысалы, адам танысынан алған ақшасын уақытында қайтарып, артық сөзге бармай, сыпайы түрде алғысын айтып берсе, «төлерде төредей бол» дегеннің мәні орындалады. Бұл — жауапкершілік пен әдептің белгісі.