Түбі тесік қазанға
Қанша құйсаң да толмайды.
Ақылы жоқ адамға
Қанша айтсаң да қонбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылы жоқ, айтқанды ұқпайтын адамға қанша кеңес берсең де, пайдасы болмайтынын білдіреді. Тура мағынада түбі тесік қазанға су құйсаң, ол толмайды; астарлы мағынада есі кірмеген, сөзді жүрегіне тоқымайтын адамға ақыл да, насихат та сіңбейді. Мақал адамды бірден өзгертудің қиын екенін, ең алдымен оның түсінігі мен ниеті болуы керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түбі тесік қазан» — ішіне құйылған нәрсені сақтай алмайтын, босқа шығындап жіберетін бейне. Ол ақылсыз адамның бейнесіне теңелген. «Қанша құйсаң да толмайды» дегені — қанша еңбек сіңірсең де, нәтиже шықпайды деген ой. Ал «қанша айтсаң да қонбайды» тіркесі сөздің құлақтан кіріп, санаға орнықпауын көрсетеді. Яғни, сырттан келген тәлім адамның өз бойында қабылдауға дайын болмаса, бекімейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де жиі қолданылады. Мысалы, бір адам бір жұмыста қателігін қайта-қайта қайталай берсе, әріптестері қанша түсіндірсе де тыңдамаса, «түбі тесік қазанға құйғанмен толмайды» деп айтады. Мұнда негізгі ой — ақыл айту да, үйрету де нәтиже беруі үшін адамның өзі де тыңдауға, үйренуге дайын болуы керек.
Qansha quısań da tolmaıdy.
Aqyly joq adamǵa
Qansha aıtsań da qonbaıdy.