Тойда тоныңды сұрама,
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Той — қуаныш пен береке жиналған, ел бір-бірін сыйлап, жомарттық танытатын орын. «Тойда тоныңды сұрама» деген сөздің тура мағынасы: той үстінде өз киіміңе, жеке пайдаңа бола сұранба, ұсақ есепке салынба. Астарлы мағынасы: көпшілік бас қосқан, қуанышты ортада сараңдық көрсетпей, кең пейілмен, ұяңдықсыз, орынсыз талап қоймай қатыс деген ой айтылады. Тойдың сәні — сыйластық пен мәрттік.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тон» — адамның жеке мүлкі, өзіне ғана тиесілі дүние. Ал оны «сұрама» деу — тойдағы ортақ көңіл-күйді бұзатын пайдақорлық пен қолайсыз қылықтан сақтандыру. Тон бейнесі арқылы халық жеке бас мүддесін, дүниеқоңыздықты көрсетеді. Той бейнесі болса, молшылықты, ағайынның бас қосуын, ортақ қуанышты білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал той, ас беру, туған күн, ұжымдық мереке сияқты жиындарда әлі де өзекті. Мысалы, біреу тойға келіп, «менің де сыбағамды бөлек бер» деп орынсыз талап етсе, үлкендер осы мақалмен ескерту жасайды. Яғни, қуанышқа шынайы ниетпен келіп, ұсақ есептен аулақ болу керек деген тәрбиелік мәні бар.