Тоқпағы күшті болса,
Киіз қазық жерге кірер.
Тоқалы күшті болса,
Бәйбіше байдан безер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тоқпақтың күші артса, киізден жасалған қазықтың өзі жерге мықтап кіреді; ал тоқалы беделді, айбатты болса, бәйбіше тіпті байдан да безінуі мүмкін. Астарлы мағынасы — кез келген ортада күшті, ықпалды, тілін өткізетін адамның дегені жүріп кетеді. Кейде әлсіз нәрсе де мықтының әсерінен іс бітіріп жібереді, ал отбасы ішінде немесе ара-қатынаста бір адамның басымдығы басқаларды ығыстырып, ренішке дейін жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тоқпақ» — күш пен қысымның, ал «киіз қазық» — әдетте әлсіз, орнықсыз нәрсенің бейнесі. «Тоқалы» мен «бәйбіше» сөздері отбасы ішіндегі қарым-қатынасты, бақталастық пен бедел тартысын көрсетеді. Халық осы образдар арқылы күштің тек физикалық емес, әлеуметтік ықпал екенін де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің сөзі өтімді болып, басқалар соған еріксіз көнген жағдайға қолданылады. Мысалы, жұмыста беделі бар адам бір шешімді қолдаса, өзгелер қарсы пікірін ашық айта алмай қалуы мүмкін. Сондай кезде халық бұл мақалмен «күші бардың сөзі жүреді» деген ойды білдіреді.
Kıiz qazyq jerge kirer.
Toqaly kúshti bolsa,
Báıbishe baıdan bezer.