Тойда тоқал тыйылады,
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — той-думанда, көпшілік жиналған жерде орынсыз қылыққа, артық сөзге, ұятсыз әрекетке жол берілмейді. Астарлы мағынасы — адам үлкен жиында өзін ұстап, әдеп сақтап, жөнсіз мінезін тежейді. Той — елдің көзі түсетін орта, сондықтан онда әркімнің ісі мен сөзі өлшеніп тұрады. Мақал адамның тәртібі тек жеке басында емес, көптің алдында да байқалатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «той» — жұрт жиналған, салт пен тәртіп көрінетін орта. «Тоқаал» сөзі тура бір адамды ғана емес, жөнсіздікке, орынсыз қылыққа бейім мінезді де ишаралайды. «Тыйылады» дегені — тежелу, тоқтау, шектен аспау. Яғни мақал күллі адамға ортақ әдеп өлшемін көрсетеді: көпшілік алдында әдепсіздікке жол жоқ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ресми жиын, отбасылық мереке, той немесе қоғамдық шарада өзін дұрыс ұстау керегін білдіреді. Мысалы, бір адам тойда қатты сөйлеп, өзгелердің сөзін бөліп, әдейі назар аудартуға тырысса, жұрт оны «тойда тоқал тыйылады» деп ескертіп, әдепке шақырады.