Тірі жан - тісті бақа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тірі жан өз күнін өзі көруге, қажет болса қорғанып, амалын табуға мәжбүр деген ой айтылады. Мұндағы тура мағынада «тісті бақа» — табиғатта болмайтын тосын бейне, ал астарлы мағынада ол қиын жағдайдағы жанның әлсіз болса да, тірі қалу үшін айла, қорғаныс, төзім табуын меңзейді. Яғни өмірде күшті ғана емес, өз орнын сақтай білетін, тіршілікке бейімделетін адам да алға шығады.
Образдар мен теңеулер
«Тірі жан» — кез келген адам, әлсіз де, күшті де пенде. «Тісті бақа» — күтпеген, оғаш көрінгенімен, қорғануға қабілетті бейнелі образ. Бақаның тісі жоқ болса да, мақал оны әдейі өзгертіп, өмір үшін «тіс шығарғандай» етіп суреттейді. Бұл — тіршілік иесінің табиғат берген мүмкіндікті пайдаланып, өзін сақтауға тырысатынын білдіретін астарлы теңеу.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қиындыққа кездескен адамға «мойыма, жолын тап» деген мағынада қолданылады. Мысалы, жұмыссыз қалған адам жаңа кәсіп үйреніп, онлайн тапсырыс қабылдап, табыс таба бастаса, «тірі жан — тісті бақа» деуге болады. Яғни адам тіршіліктің бәрінде амалын тауып, бейімделе білуі керек.