Тоғыз жолдың торабы сайрақ.
«Тоғыз жолдың торабы сайрақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тоғыз жолдың тоғысқан жері — сайрақ, яғни негізгі үлкен күре жол. Көп кішкене соқпақ бір торапқа жиналып, ақыры бір даңғыл жолға айналады. Мақал кең, сенімді жолдың көп жолдың тоғысынан туатынын айтады. Кеңірек мағынада: көп адамның жолы, көп тәжірибе бір жерге тоғысқан ортада үлкен бағыт пайда болады; ел жиналатын торап — тірліктің, сауда мен хабардың ортасы.
Образдар мен теңеулер
Сайрақ — көне сөз, сөздіктерде «негізгі үлкен күре жол, даңғыл», «ұзаққа апаратын күре жол» деп түсіндіріледі. Торап — бірнеше жол түйіскен жер. Тоғыз саны қазақта көптікті, толықтықты білдіреді: «тоғыз жолдың торабы» көп бағыт тоғысқан жерді атайды. Сауда керуені жүрген ұлы жолдар осындай тораптарға жиналған; ел, базар, хабар сонда тоғысқан. Сөз ескі болғанымен, бейне айқын: ұсақ жолдар бір үлкен жолға құйылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал сирек айтылады, көбіне көп жол тоғысқан қала, базар, ел жиналатын орын туралы әңгімеде келтіріледі. Тарих, өлкетану сабағында ұлы жолдардың тоғысы жайында айтқанда орынды. Мысалы, мұғалім: «Бұл қала ертеде керуен жолдары тоғысқан жер болған. Тоғыз жолдың торабы — сайрақ деген сөз осындай орындарға айтылады».
Қолданылу жағдаяттары
— Өлкетану үйірмесінде ұстаз балаларға ескі керуен жолдарының картасын көрсетіп, мақалды түсіндірді.
— Жол торабындағы ауылдың базарына жан-жақтан жұрт жиналғанда, қарт саудагер мақалды айтып, ауылдың бағы осы жолда деді.