Тозбас соғылмайды,
Өлмес жаралмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: соғылмаған дүние тозбайды, ал жаралмаған нәрсе өлмейді. Астарлы мағынасы: кез келген нәрсенің пайда болуы үшін еңбек, әрекет, қозғалыс керек; ал әрекет жоқ жерде нәтиже де, өзгеріс те болмайды. Адам да, іс те, ой да сынақ пен тәжірибеден өтпесе, шын мәнінде шыңдалмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «соғылу» — істің басталуы, жасалуы, қол еңбегімен пайда болуы. «Тозу» — уақыт өте әлсіреу, қажу, ескіру дегенді білдіреді. Ал «жаралу» сөзі дүниеге келу, пайда болу, қалыптасу мағынасында қолданылған. «Өлмеу» — мәңгілік емес, бірақ өмірге келген нәрсенің өз заңы барын аңғартады. Яғни өмірдегі бар құбылыс қозғалыс пен өзгеріске тәуелді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал еңбектің, тәжірибенің, үйренудің маңызын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, бір жас маман жаңа жұмысқа кірісіп, қателесіп үйренсе, уақыт өте шеберлігі артады. Егер ол мүлде әрекет жасамаса, ілгерілемейді. Сондықтан мақал адамды іске кірісуге, еңбек етіп шыңдалуға үндейді.
Ólmes jaralmaıdy.