Тіріде жылы қарамас,
Өлгенде жоқтап жыламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам тірі кезінде қадірін білмей, жылы қабақ танытпай, сый-құрмет көрсетпесе, өлген соң жоқтап жылаудың пайдасы жоқ екенін айтады. Астарында: тірі адамға мейірім, қамқорлық, ілтипат қажет; ал кешігіп айтылған өкініш пен жасанды қасірет өткенді қайтара алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жылы қарау» — шын көңілмен сыйлау, жақсылық жасау, адамды бағалау деген мағынада. Ал «жоқтап жылау» — сырт көзге ғана жасалатын өкініш, кеш қалған қасірет. Мақал тірі жанға дер кезінде көңіл бөлу керек екенін қарама-қарсы ұғымдар арқылы әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Ата-ана, дос, ұстаз, әріптес сияқты жақын адамдарға тірісінде құрмет көрсеткен дұрыс. Мысалы, адам әкесіне не анасына жылдар бойы хабарласпай, қамқорлық жасамай жүріп, олар қайтқан соң ғана өкінсе, бұл мақал соны еске салады: құр сөзден гөрі, дер кезінде жасалған ізет маңызды.
Ólgende joqtap jylamas.