Тізерлеп жүріп күнелткеннен,
Тік тұрып өлген артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға намысты, арды бәрінен биік қоюды үйретеді. Тура мағынасында тізерлеп жүру — еңкейіп, қорлық көру, ал тік тұрып өлу — қайсарлық танытып, өз қадіріңді сақтап қалу. Астарлы мағынасы бойынша, қиындыққа мойынсұнып, арсыз тіршілік кешкеннен гөрі, намысты бермей, адамдық бет-бейнеңді жоғалтпау әлдеқайда қымбат. Яғни өмірдің өзі емес, қалай өмір сүргенің маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тізерлеп жүру» — тәуелділік, қорлық, жалтақтық, өз еркінен айырылу белгісі. «Тік тұру» — батылдық, еркіндік, абырой және рух биіктігінің нышаны. «Өлу» сөзі мұнда тура мағынада ғана емес, намыс жолындағы соңғы шек, қайтпас беріктік ретінде қолданылған. Мақал қарапайым қимылдар арқылы адамның ішкі мінезін өте әсерлі бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділетсіздікке көніп, өз құнын түсірмеу керек деген ойға саяды. Мысалы, бір адам жұмыс орнында үнемі қорланып, заңсыз талаптарға үнсіз көнудің орнына, өз құқығын қорғап, басқа қызмет іздейді. Сол арқылы ол материалдық қиындыққа тап болса да, абыройын сақтайды.
Tik turyp ólgen artyq.