Отбасы туралы 911
Отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері: бірлік, тәрбие, сыйластық пен өнегені насихаттайтын нақыл сөздер.
Күнде бір мақал
«Отбасы туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
911
Мақал-мәтел
334.6K
Қаралым
367
Орташа
Сұрыптау:
Қызды ауылдың иті жатпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыз өсіп отырған ауылға сырттан келген ит еркін жата алмайды, өйткені…
Бақырауық демесең,
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Бағалы түлік - түйе ғой.
Жаман да болса, өз ұлың,
Өз малыңа ие ғой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзінікін жатсынбай, қадірлей білуі керек екенін айтады. Түйе – қазақ үшін бағалы…
Үзіксіз - үй болмас.
Негізгі мағынасы «Үзіксіз - үй болмас» деген мақалдың тура мағынасы — үйдің бір бөлшегі не керегесі үзіліп, ажырап…
Атың жебір болса - Құдайдың бергені,
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі қиындықты салыстырып айтады: мінген атың жебір, яғни жуас та ширақ болмай, шаруаға…
Жақсы атын мақтар,
Жаман қатынын мақтар.
Жаман қатынын мақтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамды оның ісі мен абыройы мақтатады, ал жаман адам өз кемшілігін…
Жігіт қыз таңдайды,
Қыз жігіт талғайды.
Қыз жігіт талғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас адамның өмірлік жар таңдауда жай қарамай, байыппен ойланатынын білдіреді. Тура мағынасы…
Төрт аяқтыда бота тату,
Адам баласында бажа тату.
Адам баласында бажа тату.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдар арасындағы жақындық пен жарасымды байланысты аңғартады. Тура мағынасында, төрт аяқты…
Асыл әйел - әрі еркек, әрі қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асыл, ақылды, қайратты әйелдің отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынада ол…
Қыз алмаған жігіттің,
Қырық қызда дәмесі.
Қырық қызда дәмесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйленбеген, қыз алмаған жігіттің әлі де талай қызға көңілі ауып, үміті…
Әр құстың лайықты жемі бар,
Әркімнің лайықты теңі бар.
Әркімнің лайықты теңі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз несібесі, өзіне сай серігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында құс…
Әйел ашуланса жеңіледі,
Еркелесе жеңеді.
Еркелесе жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адамның мінезі мен қарым-қатынастағы жұмсақтығын, сыпайылығы мен әдептілігінің күш…
Баланың ата-анаға қарызы көп.
Негізгі мағынасы Баланың ата-анаға қарызы көп деген сөз — бала өмірге келіп, өсіп-өнуі үшін ата-ананың еңбегі…
Ердің жақсысы елімен ойласады,
Әйелдің жақсысы ерімен ойласады.
Әйелдің жақсысы ерімен ойласады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер-азамат пен әйелдің ең жақсы қасиеті — жеке басының қамын ғана емес, отбасы мен елдің…
Жетім қозы түртіншек.
Негізгі мағынасы Жетім қозы түртіншек дегеніміз — қамқорсыз қалған жас жан иесінің қорғансыз, именшек, әлсіз болатынын…
Ағайынның ұрысы - торқаның жыртысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыстың арасындағы реніш пен ұрыстың түпкілікті жаулық емес екенін білдіреді…
Өз анасын зор тұтқан,
Кісі анасын қор тұтпас.
Кісі анасын қор тұтпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал анаға деген құрметті ең жоғары адамгершілік өлшемі ретінде танытады. Өз анасын ардақтаған…
Нар маяға бота жарасады,
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Мейірімді жан-жағына қарасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяға ботаның жарасуы, яғни үлкен, айбынды түйеге кішкентай бота…
Бай болайын деген жігіт айырбасшыл,
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Адам болайын деген жігіт қарындасшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас жігіттің болашақтағы бағытын екі түрлі мінезбен өлшейді. «Бай болайын деген жігіт…
Кіші қатын - кісі қатыны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай не жас әйел де, үлкен де, кіші де бірдей адам, бірдей құрметке…
Тойдың тамашасын бақпа, тағылымын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тойдың сыртын, қызығын, көрінісін ғана қызықтама, оның беретін тәрбиесі мен ғибратын түсін…
Бұтақтың жақсылығы сағасынан,
Баланың жақсылығы анасынан.
Баланың жақсылығы анасынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұтақтың мықты, көрікті болуы оның сағасынан, яғни түп-тамырынан білінеді…
Қонақ қадірлі болса,
Қазан тез қайнайды.
Қазан тез қайнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақты сыйлап, құрметтей білетін үйде береке мен жылылық мол болатынын білдіреді. Тура…
Аз қайғыны ас басады,
Көп қайғыны дос басады.
Көп қайғыны дос басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына түскен қайғы-қасіреттің емі бар екенін айтады. Аз ғана мұңды жақсы ас, дәмді…
Жар жол болмас, жат ел болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жар мен жат елдің жолы бір болмайды, яғни олардың орны, ықпалы, бағыты…
Бай күйігі етекте,
Бала күйігі жүректе.
Бала күйігі жүректе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал байлықтан көрген қайғы мен уайым адамның сыртқы тіршілігінде, қолындағы дүниесінде ғана…
Махаббат барда машақат бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: махаббат болған жерде оңайлық аз, яғни сүйіспеншілікпен бірге…
Еркек көп болса, отын жоқ,
Әйел көп болса, су жоқ.
Әйел көп болса, су жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп еркек жиналса, отын тасып әкелетін, ошаққа жағатын адам азаяды; ал…
Жаман өз үйіне өзі қонақ.
Негізгі мағынасы «Жаман өз үйіне өзі қонақ» деген мақал адамның өз орнын, өз үйін, өз тіршілігін жатсынбай, керісінше…
Қазан асылса, тамақ пісер,
Әйтеуір бір ошақтан түсер.
Әйтеуір бір ошақтан түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қазан отқа асылса, ішіндегі ас піседі, яғни тамақ дайын болады. Астарлы…
Бір ауылда бір үй аш болса,
Бір ауыл аш болады.
Бір ауыл аш болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ауылдағы бір үйдің жағдайы нашарлап, аштыққа ұшыраса, ол бүкіл ауылдың…
Өсетін елдің қарты қазына болар,
Өспейтін елдің қарты қазымыр болар.
Өспейтін елдің қарты қазымыр болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы мен қарттардың қадірін байланыстырып тұр. Ел өсіп-өнсе, ақыл-кеңесі бар…
Сен оқысаң, мен тоқыдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуі оқыса, екіншісі тоқи алады дегендей, бір істің орындалуы үшін…
Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тегі мен ортасын оның мінезі арқылы тануға болатынын білдіреді. Егер жігіттің өзі…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
Мейман риза болғаны -
Құрметпен үйге қонғаны.
Кешіктірмей шай берсең,
Ұмыт болар тоңғаны.
Құрметпен үйге қонғаны.
Кешіктірмей шай берсең,
Ұмыт болар тоңғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақты құрметтеу, оны жылы қабақпен қарсы алу – қазақы тәрбиенің ең биік белгісі екенін…
Қонағым сен «ет» деме,
Мен «кет» демейін.
Мен «кет» демейін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ пен үй иесінің арасындағы өзара сыйластықты білдіреді. Тура мағынасында, қонақ үй…
Байсыз әйел үйде тұрмас,
Баусыз оймақ қолда тұрмас.
Баусыз оймақ қолда тұрмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — байлығы, дәулеті жоқ әйелдің үй тұрмысын түзеуі қиын, ал бауы жоқ оймақ…
Бала сүйгеннің көңілі тоқ.
Негізгі мағынасы Бала сүйген, яғни бала тәрбиелеп, баласының барына шүкір еткен адамның көңілі тоқ болады. Мұнда тура…
Жаңа енші алғанмен
Үш жылға дейін көрші болма.
Үш жылға дейін көрші болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаңа көшіп келген, енші бөліп жеке шыққан адам бірден бөтенсіп, өз бетімен кетуге асықпау…
Үйден тату шығып, бату қайтты.
Негізгі мағынасы Үйден тату шығып, бату қайтты деген сөз — адамдар бір-бірімен келісімде, сыйластықта жүрсе, жолы да…
Ең көп оқылған
Аста тұз тәтті, адамда дос тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, асқа дәм беретін нәрсе — тұз, ал адам өмірін мәнді ететін нәрсе…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
Бұл санатта отбасы туралы қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ата-ана қадірін, бала тәрбиесін, ерлі-зайыптылардың сыйластығын, ағайын-туыс арасындағы ынтымақты дәріптейтін халық даналығының қысқа да нұсқа үлгілері.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.
Отбасы — қоғамның негізі. Сондықтан бұл мақал-мәтелдер күнделікті өмірде бағыт-бағдар беріп, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, татулықты сақтау сияқты құндылықтарды ұрпақ санасына сіңіруге көмектеседі. Мұнда берілген нақыл сөздер тәрбиеге, қарым-қатынасқа және отбасы бірлігіне қатысты ойды терең жеткізеді.