«Күйеу атымен күл шығар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Күйеу аттанғанда, оның атымен бірге қайын жұрттың үйінен күлге дейін шығып кетеді деген асыра айтылған әзіл. Қыз ұзатылғанда ата-анасы оған жасау береді, күйеу балаға киіт, сыйлық жасайды, ол келген сайын мал сойылып, дастархан жайылады. Қайын жұрт күйеуге ештеңе аямайды, сондықтан «күліміз де соның атына тиеліп кетеді» деп күледі. «Атымен» сөзін «күйеудің атымен», яғни соның құрметі үшін деп те түсінуге болады: күйеудің атына бәрі беріледі. Қай жағынан алса да, мақал күйеуге деген жомарттықты күлкімен айтады.
Образдар мен теңеулер
Күл — үйдегі ең құнсыз нәрсе, оны күлтөбеге төгеді. Күлдің де кетуі — үйде ештеңе қалмағанының асыра айтылған белгісі. Күйеудің аты — оның келіп-кетуінің бейнесі: ат байланса, күйеу келді, ат ерттелсе, ол аттанады. Қазақ әзілінде күйеу мен жиен — қайын жұрт пен нағашылардың «шығыны»: «Жиен келді дегенше, жеті бөрі келді де» деген мақал да осы сарында. Төрт сөз үлкен суретті береді: жасау артылып, қыз ұзап, ошақ басы босап қалған үй.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Күйеу балаға көп сыйлық жасалғанда, не қыз ұзатудың шығынын күлкімен айтқанда қолданылады. Реңкі — мейірімді әзіл, қалжың. Күйеуді шын кінәлап, оны сұғанақ деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Қызымызды ұзатып, күйеу балаға ат мінгізіп, шапан жаптық; күйеу атымен күл шығар деген рас екен».
Қолданылу жағдаяттары
— Ұзату тойынан кейін қыздың әкесі бос қалған сандықтарға қарап, күліп мақалды айтты.
— Күйеу бала қайын жұртынан көлігін сыйлыққа толтырып аттанғанда, жеңгелері артынан қалжыңдап қол бұлғады.