Күзгі күннің көзіне қызыңды қой,
Көктемнің күніне келініңді қой.
«Күзгі күннің көзіне қызыңды қой, Көктемнің күніне келініңді қой.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: күзгі жұмсақ күннің көзіне қызыңды отырғыз, ал көктемнің қатты, күйдіретін күніне келініңді отырғыз. Көктемгі күн терін тотықтырып, қарайтып жібереді, ал күзгі күн жайлы, зиянсыз деп есептелген. Мақал ене мен келін арасындағы теңсіздікті, ананың өз қызын аялап, келінге салқын қарайтын пендешілігін мысқылмен көрсетеді. Бұл ақыл-кеңес емес, ел ішіндегі әділетсіз әдеттің ащы суреті.
Образдар мен теңеулер
«Күзгі күн» — жылы, мейірімді, сәулесі жұмсақ шақтың бейнесі; «көктемнің күні» — алдамшы, тері күйдіретін, ауа райы құбылмалы кез. «Қыз» — ананың өз перзенті, ал «келін» — басқа шаңырақтан келген, бірақ енді осы үйдің баласы болған адам. Екі мезгілдің күнін қарама-қарсы қою арқылы халық өз баласын аялап, өзгеге ауыр жүкті артатын әдетті суреттеген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақалды отбасындағы әділетсіздікке қатысты айтуға болады. Мысалы, бір үйде қызы демалып отырғанда, келін таңнан кешке дейін ауыр жұмыстың бәрін жалғыз атқарса, мұндай шаңырақта татулық сақталмайды. Мақалдың бүгінгі сабағы — келінді де өз балаңдай көріп, жүкті тең бөлісу. Отбасына жаңа келген адамға деген әділ қарым-қатынас шаңырақтың берекесін арттырады.
Kóktemniń kúnine kelinińdi qoı.