Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Бұралқы сөз - бұтыма.
Негізгі мағынасы «Бұралқы сөз - бұтыма» деген мақалдың түпкі ойы — орынсыз, қисынсыз, жөнсіз сөздің адамға жұғымы жоқ…
Керуен кері айналғанда,
Ақсақ түйе алға шығады.
Ақсақ түйе алға шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: керуен кері бұрылған сәтте, жүрісі баяу, ақсақ түйе алдыңғы қатарға шығып…
Көңіл - сөздің сандығы.
Негізгі мағынасы «Көңіл - сөздің сандығы» деген мақал адамның ішкі күйі мен ниеті оның айтқан сөзінен аңғарылатынын…
Уақыт - көшкен керуен.
Негізгі мағынасы Уақыт тоқтамайды, бір орнында тұрмайды, үнемі алға жылжып отырады. Мақалдың тура мағынасы бойынша…
Жақсы жолдас ерттім дегенше,
Жарты жолдан өттім де.
Жарты жолдан өттім де.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы жолдас тапқан адам жолдың жартысын жүріп қойғандай болады. Астарлы…
Айтылған сөз - атылған оқ.
Негізгі мағынасы Айтылған сөз қайтып алынбайды, оның салдары да оқтың әсері сияқты тез әрі терең тиеді. Адам бір ауыз…
Есепті дос айырылмас.
Негізгі мағынасы Есепті дос — пайдасын да, орнын да білетін, арадағы сыйластықты сақтайтын, қисынмен әрекет ететін…
Ащы сұраққа тұщы жауап күтпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға орынсыз, ауыр, кекесінді не арандатушы сұрақ қойсаң, одан жұмсақ, жылы, көңілге…
Өзім білем деген өрге баспас.
Негізгі мағынасы «Өзім білем деген өрге баспас» деген мақал адамның өзін тым жоғары қойып, өзгенің ақылын тыңдамайтын…
Аспанда тіреу жоқ,
Жерде белдеу жоқ.
Жерде белдеу жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аспанды тіреп тұратын таяныш та, жерді байлап қоятын белдеу де жоқ. Ал…
Кезеген аяқ боқ басар.
Негізгі мағынасы Кезбе, жөнсіз жүрген адам қайда барса да абайсыздыққа ұрынып, қиындыққа, ұят іске тап болады деген ой…
Көп біл, аз сөйле.
Негізгі мағынасы Көп біл, аз сөйле деген сөз адамның алдымен білім жинап, ойлануға мән беруі керек екенін білдіреді…
Әлін білмеген әлек.
Негізгі мағынасы Әлін білмеген әлек — адамның өз шамасын, күш-қуатын, мүмкіндігін дұрыс бағаламай, қолынан келмейтін…
Су аяғы құрдым.
Негізгі мағынасы «Су аяғы құрдым» деген мақалдың тура мағынасы — судың соңғы баратын жері, яғни терең құдық, шұңқыр…
Алдыңа бір қарасаң, артыңа он қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген іске асықпай, абайлап, ойланбай қадам баспауға үндейді. Тура мағынасы…
Кісідегінің кілті аспанда.
Негізгі мағынасы «Кісідегінің кілті аспанда» деген мақал біреудің мүлкіне, дүниесіне немесе қолында жоқ нәрсеге оңай…
Көз мыңды көрер,
Көңіл бірді сүйер.
Көңіл бірді сүйер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көзі көп нәрсені көріп, талай дүниені байқай алатынын, бірақ көңіл мен жүрек бір…
Әліптің артын бақ.
Негізгі мағынасы «Әліптің артын бақ» деген мақал асықпай, алдымен істің соңын, нәтижесін ойлап әрекет ету керек дегенді…
Ақсақ қой түстен кейін маңырайды.
Негізгі мағынасы Ақсақ қой түстен кейін маңырайды деген мақалдың тура мағынасы — аяғы ақсаңдаған қой күннің екінші…
Көз - қорқақ, қол - батыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көз бір нәрсені қауіпті, ауыр немесе қиын деп көріп, жасқаншақтық…
Санасызға сан айтсаң да, опасы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы, пайымы жоқ адамға қанша рет санап, дәлелдеп айтсаң да, одан пайда…
Кеңге кең дүние,
Тарға тар дүние.
Тарға тар дүние.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кең адамға дүние кең көрінеді, ал тар пейілді, қысылған, ойы тар адамға…
Оқусыз білім жоқ,
Білімсіз күнің жоқ.
Білімсіз күнің жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқу болмаса, білім де болмайды; ал білім болмаса, адамның күні жарық, жолы…
Арзан менен қымбаттың,
Базар берер нарқы бар.
Жақсы менен жаманның,
Адам берер парқы бар.
Базар берер нарқы бар.
Жақсы менен жаманның,
Адам берер парқы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда әр заттың өз бағасы болады, арзан мен қымбаттың айырмасы…
Көңіл жүйрік пе,
Көк дөнен жүйрік пе?
Көк дөнен жүйрік пе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ойы мен көңілінің шапшаңдығын ерекше бейнелейді. Тура мағынасында сұрақ түрінде…
Ине өткен жерден жіп те өтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ине өткен тесіктен жіп те өте алады. Астарлы мағынасы — бір жол ашылса…
Саяз су сарқырап ағады.
Негізгі мағынасы Саяз су тез сарқырап ағады деген сөздің тура мағынасы — таяз, аз су кедергіден гөрі шулырақ…
Аяз би әліңді біл,
Құмырсқа жолыңды біл.
Құмырсқа жолыңды біл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз шамасын, мүмкіндігін, орнын білу керегін ескертеді. «Әліңді біл» дегені — қолыңнан…
Асықпаған арбамен қоян алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — асықпай жүрген арба да қоянды қуып жетіп, ұстап алады деген бейне…
Көз - бұлақ, көңіл - сынап.
Күнім - базар, түнім - түс.
Күнім - базар, түнім - түс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі әлемін терең суреттейді. «Көз — бұлақ» дегені — көзден тоқтаусыз сезім, ой, мұң…
Білекті бірді жығар,
Білімді мыңды жығар.
Білімді мыңды жығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал күш пен білімді салыстырады. Тура мағынада білегі күшті адам бір адамды жеңуі мүмкін, ал…
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алады.
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді қабылдау қабілеті әр адамда әртүрлі болатынын айтады. Бір адамға айтылған ақыл-кеңес…
Үркер жерге түспей жер қызбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, Үркер жұлдызы көкжиектен төмен түспейінше, жер жылынбайды деген…
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі қасиетті салыстырады. Ақымақ адам көбіне өз басынан өткен…
Сырдың суы сирағынан келмейді.
Негізгі мағынасы «Сырдың суы сирағынан келмейді» деген мақал тура мағынасында Сыр өзенінің суы адамның сирағынан, яғни…
Қарыстан сүйем жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірінде тым үлкен айырма емес, аз ғана жақсылықтың, аз ғана ілгерілеудің өзі…
Болар іс болды, бояуы сіңді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал болған істі қайта өзгерту мүмкін еместігін білдіреді. Бір әрекет жасалып, оның салдары…
Өзін-өзі білген ер бақытты,
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең үлкен жеңісі — өз нәпсісін, ашуын, орынсыз қалау мен асығыстығын тежей білу…
Көңілдегі көрікті ойдың
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
Ауыздан шыққанда өңі қашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішіндегі әдемі, әсерлі ой кейде ауызға шыққанда сол қалпын жоғалтып алатынын…
Тасқа тісі өтпеген жалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тасты тістеп кеміру мүмкін емес, сондықтан тісі өтпеген нәрсені жалай…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.