Ақпа құлаққа айтсаң
ағып кетеді.
Құйма құлаққа айтсаң
құйып алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал естіген сөзді қабылдау қабілеті әр адамда әртүрлі болатынын айтады. Тура мағынасында, «ақпа құлақ» — айтылғанды ұстамайтын, тез ұмытатын адам; ал «құйма құлақ» — естігенін көңіліне тоқитын, есте сақтайтын адам. Астарлы мағынасы — ақыл-кеңес те, өсиет те тыңдаушының ынтасына, зердесіне байланысты. Бір адамға қанша айтсаң да дарымайды, енді біреу аз сөзден-ақ сабақ алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағып кетеді» деген бейне сөздің құлақтан өтіп, із қалдырмай жоғалуын білдіреді. Ал «құйып алады» дегені — білімді, ақылды суды ыдысқа құйғандай, толық қабылдап алуды меңзейді. Қазақ халқы құлақты тыңдаудың, сананы сақтаудың символы ретінде қолданған. Сондықтан бұл жерде адам жады мен түсінігі суға теңеліп, әсерлі образ жасалған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, тәрбие мен кеңес беруде жиі айтылады. Мысалы, мұғалім бір ережені бірнеше рет түсіндірсе де, бір оқушы ұмытып қалады, ал екіншісі бір-ақ рет естіп, бірден қолданады. Осындайда мақал адамның қабылдау қабілетін дәл сипаттап тұрады.
aǵyp ketedi.
Quıma qulaqqa aıtsań
quıyp alady.