Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Саңырау бас десе, құлақ дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз жағдайын, не басқаның айтқанын дұрыс түсінбей, орынсыз жауап қайтаруын әжуалайды…
Шөлмен жүрсең де, жолмен жүр,
Жол көлге, көл елге аларады.
Жол көлге, көл елге аларады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды адаспай, жөн-жосықпен жүруге үндейді. Тура мағынасында шөл далада жүрсең де…
Уақыт тас екеш тасты да тоздырады.
Негізгі мағынасы Уақыттың күші бәрінен де мықты деген ой айтылады. Тура мағынасында тас жылдар өте келе мүжіліп…
Білгенге - тоғыз, білмегенге - тоқсан тоғыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені түсінген адамға оның мәні аз ғана болып көрінеді, ал…
Талаптыға нұр жауар.
Негізгі мағынасы «Талаптыға нұр жауар» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол ауыспалы мәнде айтылады. Мұндағы «талап»…
Кеңесіп пішкен тон келте болмас.
Негізгі мағынасы Кеңесіп істелген іс көбіне ойлы, ұқыпты, кемшілігі аз болады. Мақалдың тура мағынасы — тонды пішерде…
Өз білмегеніңді кісіден сұра,
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға білмегенін жасырмай, сұраудан ұялмауды үйретеді. Тура мағынасында: егер бір нәрсені…
Ой түбінде алтын бар,
Ойлай берсең, табарсың.
Қанша ұзақ болғанмен,
Жүре берсең, барарсың.
Ойлай берсең, табарсың.
Қанша ұзақ болғанмен,
Жүре берсең, барарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды терең ойлануға, сабырмен ізденуге үндейді. Ойдың түбінде «алтын бар» деуі — кез…
Ертеңін ойламаған еркектен без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның, жалпы адамның да, бүгінгі ісімен ғана шектелмей, ертеңгі күнін ойлап, алдын ала…
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ауыз…
Ақылды басшы алдырмас.
Негізгі мағынасы Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада…
Сөз тапқанға қолқа жоқ.
Негізгі мағынасы «Сөз тапқанға қолқа жоқ» деген мақал тапқыр, орынды сөйлей білетін адамға ешкімнің дауы, бөгеті жоқ…
Ақыл - тозбайтын тон,
Білім - таусылмайтын кен.
Білім - таусылмайтын кен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл мен білімнің адам өміріндегі ең қымбат, мәңгілік құндылық екенін білдіреді. Тон тозып…
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — халыққа пайдалы сөз де, пайдалы ой да жеке бір адамға ғана емес, көпке ортақ…
Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір-бірімен тіл табысуы оңай емес, алдымен танысу, аңдау, мінезін байқау керегін…
Су патшасы - мұрап,
Түн патшасы - шырақ.
Түн патшасы - шырақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өз иесі, өз реті болатынын білдіреді. Су тарату, арық-атызды жөнге салу сияқты…
Жол сұрамай жолға түспе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қандай іске кіріссе де, алдымен жөн-жосық сұрап, бағытын анықтап алу керегін айтады…
Кісі ақылымен бай болғанша,
Өз ақылыңмен жарлы бол.
Өз ақылыңмен жарлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз ойына, өз шешіміне сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында, біреудің ақылымен мол…
Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа,
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жауапкершілігін үйретеді. Адам сөйлемей тұрып, өз сөзін өзі билейді: нені айтатынын…
Саналы адам сағыңды сындырмас,
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — саналы адам өз ісін ойлап, сабырмен әрекет етеді, сондықтан біреуге…
Жақсы көргенін,
Жаман бергенін айтады.
Жаман бергенін айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен танымын көрсетеді: жақсы көрген нәрсесін ол мақтап, жақсы жағынан…
Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген сөзді жеңіл айтпауға шақырады. Тіпті әзілдеп, ойнап сөйлегеннің өзінде де…
Жалғыз жүріп жол тапқанша,
Көппен жүріп адас.
Көппен жүріп адас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз адам өзімен-өзі жүріп, жолды дұрыс табуы мүмкін, бірақ халықпен…
Оқу - инемен құдық қазғандай.
Негізгі мағынасы Оқу — оңай іс емес, ол көп еңбек пен табандылықты талап етеді. Мақалдың тура мағынасы: инемен құдық…
Арық сөйлеп, семіз шық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді аз, бірақ ойлы айту керек екенін меңзейді. Тура мағынасында «арық сөйлеп»…
Бір жол бар алыс,
Алыс та болса жақын.
Бір жол бар жақын,
Жақын да болса алыс.
Алыс та болса жақын.
Бір жол бар жақын,
Жақын да болса алыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолдың қашықтығы мен жақындығы туралы. Бірақ астарлы мағынасы тереңірек…
Ашу - дұшпан, ақыл - дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Ақылыңа ақыл қос.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ашуға ермей, ақылға жүгінуге шақырады. Тура мағынасында ашу — адамның көңілін бұзатын…
Қысқа жіп күрмеуге келмейді,
Күрмеуге келсе де, байлауға келмейді.
Күрмеуге келсе де, байлауға келмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жіп тым қысқа болса, оны түйіндеп, байлап бекіту қиын. Астарлы мағынасы…
Қына тасқа бітеді,
Білім басқа бітеді.
Білім басқа бітеді.
Негізгі мағынасы Қына тасқа жабысып өсетіні сияқты, білім де адамның басында, яғни ой-санасында орнығады деген ой…
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түиіні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп сөздің бәрін бір жерге жинап, қысқа қорытынды айту. Астарлы мағынасы…
Ғылым - теңіз, білім - қайық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ғылымның көлемі де, тереңдігі де шексіз екенін білдіреді. Ғылымды теңізге теңеу арқылы оның…
Көп тыңда, аз сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді орынсыз көбейтпей, алдымен тыңдай білуді үйретеді. Тура мағынасы — көп естіп…
Сабақты ине сәтімен.
Негізгі мағынасы «Сабақты ине сәтімен» деген мақал әр істің өз уақыты, өз реті бар екенін білдіреді. Тура мағынада ине…
Ақыл азбайды, білім тозбайды.
Негізгі мағынасы Ақыл мен білім — адамға мәңгі серік болатын қымбат қазына. Ақыл уақыт өткен сайын ескірмейді…
Күшіңе қарай жүк көтер,
Мінезіңе қарай дос таңда.
Мінезіңе қарай дос таңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз шамасын білу керек екенін және араласатын ортасын да ойланып таңдаған жөн екенін…
Бүйректен сирақ шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол ауыспалы мәнде айтылады. «Бүйректен сирақ шығару» — бір нәрсені…
Біліп тұрсаң да, сұрап ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға білетін нәрсені де сұрап, нақтылап алуды үйретеді. Тура мағынасында — бір істі…
Айтылмаған сөздің атасы өледі.
Негізгі мағынасы Айтылмаған сөздің атасы өледі деген мақал ойда жүрген, бірақ дер кезінде айтылмаған сөздің қадірі де…
Ең ақылды адам - ел билеуден аулақ болған адам.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ең ақылды адам ел басқаруға ұмтылмай, биліктің ауыр жүгінен бойын аулақ…
Екі кеменің құйрығын
ұста, жетсе бұйрығың.
ұста, жетсе бұйрығың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір уақытта екі істі қатар алып жүруге тырысқан адам әрқайсысына толық жете алмай, кейде…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.