Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Ымға түсінбеген дымға түсінбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ишараны, тұспалды, астарлы сөзді түсіне білуі керек екенін білдіреді. Тура…
Айла алтау, ақыл жетеу.
Негізгі мағынасы «Айла алтау, ақыл жетеу» деген мақал адам өмірінде түрлі амал, тәсіл көп болғанымен, бәрінен де ойлы…
Асыққан жолаушы атына теріс мінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: асығыс жүрген жолаушы атқа дұрыс отырмай, кейде теріс мініп те кетуі…
Ерлігі бар елге жағар.
Айласыз батыр алдырар.
Айласыз батыр алдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің абыройы мен қорғаны ер жігіттің ерлігіне байланысты екенін айтады. «Ерлігі бар елге…
Өткен күнде белгі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өткен күннің қайта оралмайтынын, болған істі өзгертудің мүмкін еместігін білдіреді. Тура…
Ережесіз ойын жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кез келген ойынның өз тәртібі, шарты болады. Егер ереже болмаса, ойынның…
Салымды ауыз сақтағанды жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аузына ие болып, орынсыз сөйлемей, сабыр сақтаған адам түбінде пайда…
Жандыда балық үлкен,
Жансызда қамыс үлкен.
Жансызда қамыс үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал салыстырмалы ойға құрылған. Тірі дүниенің ішінде балықтың үлкені көп көрінеді, ал жансыз…
Атар таңға жүрсең де,
Батар күнге жүрме.
Батар күнге жүрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ертеңге қалдырмай, істі дер кезінде бітіруге үндейді. Тура мағынасында: таң атқанда…
Мұрның барда бір сіңбір.
Негізгі мағынасы «Мұрның барда бір сіңбір» мақалы адамның қолында, мүмкіндігі бар кезде ісін уақытында тындырып алу…
Әзіл сөз әзіл емес, құрған тұзақ,
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзілдің сырттай жеңіл көрінгенімен, оның астарында ойлы, өткір, кейде сынайтын күш жататынын…
Олай тартса, өгіз өледі,
Бұра тартса, арба сынады.
Бұра тартса, арба сынады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істі шектен шығармай, орта жолды ұстану керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, өгізді…
Адаспаймын деген адам талтүсте адасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша сақ, білгір, өзіне сенімді болса да, артық сенімге салынса қателесуі мүмкін…
Заманына қарай заңы,
Тоғайына қарай аңы.
Тоғайына қарай аңы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр дәуірдің, әр ортаның өз тәртібі, өз талабы болатынын білдіреді. Адам да, қоғам да заман…
Көп шуылдақ не табар,
Билемесе бір кемел.
Билемесе бір кемел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп даурығып, бос шу шығару адамның ісін ілгері бастырмайтынын айтады. Ауызбен көп сөйлеп…
Жол қуған қазынаға жолығады,
Сөз қуған пәлеге жолығады.
Сөз қуған пәлеге жолығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қай бағытты қуғанына қарай өмірде соған сәйкес нәтиже көретінін айтады. Жақсылықтың…
Қайнаған қара суда қасиет бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қара су қатты қайнаса, оның ішінде бір өзгеріс, бір қуат пайда болады…
Ақылдымен сөйлессең,
Ақылыңа ақыл қосылар.
Ақымақпен сөйлессең,
Өз ақылың тосылар.
Ақылыңа ақыл қосылар.
Ақымақпен сөйлессең,
Өз ақылың тосылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кіммен араласқаны оның ойына, мінезіне және танымына әсер ететінін білдіреді. Ақылды…
Дәлелсіз сөз -
соққан жел, ұшқан тозаң.
соққан жел, ұшқан тозаң.
Негізгі мағынасы Дәлелсіз айтылған сөздің салмағы жоқ, ол жел сияқты ұйытқып, тез тарап кетеді де, артында нақты із…
Киім пішсең, кең піш,
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
Тарылтуы оңай;
Темір кессең, қысқа кес,
Ұзартуы оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — киім тіккенде оны кеңдеу пішсең, кейін тарылту оңай, ал темірді кескенде…
Жол білмеген адастырады,
Жөн білмеген шатастырады.
Жөн білмеген шатастырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолды білмеген адам бағыттан адасады, ал жөн-жосықты, дұрыс тәртіпті…
Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мал иесін табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға…
Көп іздеген көмбенің үстінен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп іздеген адам көмбенің, яғни жасырын қазынаның үстінен түсуі мүмкін…
Іздегенге - сұраған.
Негізгі мағынасы «Іздегенге — сұраған» мақалының тура мағынасы — бір нәрсені сұрап келген адамға ол табылып, тілегі…
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ақылды жауап күтпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал орынсыз, ойланбай қойылған сұрақтан дұрыс, терең жауап күтуге болмайтынын айтады. Яғни…
Іздесең - табасың, алыссаң - аласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені іздесең, оны табасың; ал бір іске бел шешіп кіріссең…
Білемін деп мақтанба,
Сенен де білгіш табылар.
Сенен де білгіш табылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кішіпейіл болуға, өз білгеніне масаттанбауға үйретеді. Тура мағынасында: «Мен бәрін…
Жол анасы - із.
Негізгі мағынасы «Жол анасы - із» деген мақалдың тура мағынасы — жолдағы бағытты ізбен табуға болады. Астарлы мағынасы…
Зер қадірін зергер білер.
Негізгі мағынасы «Зер қадірін зергер білер» деген мақалдың тура мағынасы — асыл зергерлік бұйымның бағасын оны жасайтын…
Арбаға тоқпақ көргенді жекпе,
Соқпақ көргенді жек.
Соқпақ көргенді жек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаға тоқпақ тигенін емес, ұзақ жолдың соқпағын көргенін жек деген…
Білегіңе сенбе, біліміңе сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға күшке емес, білімге сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында білектің күші бар, бірақ ол…
Көп сөз - күміс, аз сөз - алтын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен, мөлшерімен айту керек екенін білдіреді. Тура мағынада көп сөйлеу мен аз…
Боларыңда болып өт,
Бозжорғадай желіп өт.
Болмасыңды білген соң,
Болатын ердің қосын жек.
Бозжорғадай желіп өт.
Болмасыңды білген соң,
Болатын ердің қосын жек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің өтіп кететінін, сондықтан қолыңнан келетін шағыңда қарап қалмай, іс қылып қалу…
Аспандағы тырнаны ұстаймын деп
Қолыңдағы шымшығыңнан айырылма.
Қолыңдағы шымшығыңнан айырылма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз қиялға берілмей, қолдағы бардың қадірін білуге шақырады. Тура мағынасында…
Көңіл - бірде көл, бірде шөл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңіл күйі тұрақты болмайтынын білдіреді. Бірде адам жаны кең, сабырлы, жайлы болып…
Айды етегіңмен жаба алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шындықты, табиғи нәрсені немесе өте үлкен құбылысты жасыра алмайтынын білдіреді…
Ойлай берсең дана боларсың,
Ойнай берсең бала боларсың.
Ойнай берсең бала боларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмір жолында ой мен әрекеттің орнын салыстырады. Көп ойлану, толғану, себеп-салдарды…
Түйені жел шайқаса,
Ешкіні көктен ізде.
Ешкіні көктен ізде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге мүмкін емес, орынсыз әрекетті әжуалайды. Түйені жел шайқамайды, өйткені ол ірі…
Тіліңді тый - тісің сынбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сөзге сақ болуға, орынсыз сөйлемеуге шақырады. Тура мағынасында, тілді тыю — ауызды…
Досы көпті жау алмайды,
Ақылы көпті дау алмайды.
Ақылы көпті дау алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп досы бар адамға жау батпайды, ал ақылы мол адамды дау жеңе алмайды…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.