«Көз мыңды көрер, Көңіл бірді сүйер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көз мыңдаған адамды көреді, ал көңіл солардың ішінен біреуін ғана сүйеді. Мақал махаббаттың таңдаулы, жалғыз болатынын айтады: сұлу, ақылды адам көп болуы мүмкін, бірақ жүрек біреуге ғана байланады. Көзге түскеннің бәрі көңілге қона бермейді. Сонымен бірге махаббаттың себебін түсіндіру қиын екенін де аңғартады: неліктен дәл осы адам — оны жүректің өзі ғана біледі.
Образдар мен теңеулер
Мақал көз бен көңілді қарсы қояды. Көз — сыртқы әлемге ашық терезе, ол көп нәрсені көріп, салыстырады. Көңіл — адамның ішкі сезім әлемі, ол таңдайды. «Мың» мен «бір» сандары да қарама-қарсы: көптік пен жалғыздық. Екі жолдың ұзындығы мен құрылымы бірдей, «көрер» мен «сүйер» ұйқасып тұр, ал «көз» бен «көңіл» бір дыбыстан басталып, үндестікті күшейтеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды махаббаттың адалдығы мен таңдауы туралы айтқанда қолданады. Біреу «оған неге сонша ғашықсың, басқа сұлу көп қой» дегенде, жауап ретінде айтылады. Кейде ата-ана баласының таңдауын құрметтегенде де келеді. Опасыздықты ақтау үшін айту орынсыз. Мысалы, келіндікке келетін қызды ұнатпаған әжеге ата: «Көз мыңды көрер, көңіл бірді сүйер, баланың таңдауы өзінде» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жастары кешке жиналғанда, ең сұлу қызға емес, тартыншақ көршісіне ғашық болған жігіт туралы досы осы мақалды айтты.
— Елу жыл бірге тұрған шал мен кемпірдің тойында немересі ақсақалдан құпиясын сұрағанда, ол осы мақалмен жауап берді.
Kóńil birdi súıer.