«Көз - қорқақ, қол - батыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үлкен, қиын жұмысқа көзбен қарасаң, ол біткісіз, қорқынышты болып көрінеді, ал қолға алып істей бастасаң, бірте-бірте бітіп шығады. Мақал істің алдындағы қорқыныш пен істің өзі арасындағы айырмашылықты айтады. Ойлап, қарап, есептеп отырғанда қиындық ұлғаяды; кірісіп кеткенде, қол өз жұмысын жасайды. Мақал ұзақ толғанбай, іске кірісуге шақырады және кез келген ауыр жұмыстың бір-бір қадаммен бітетінін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мақал адам денесінің екі мүшесін қарама-қарсы қояды. Көз — алдымен көретін, бағалайтын, есептейтін мүше; ол жұмыстың көлемін бірден көріп, үрейленеді. Қол — істейтін, тікелей іске араласатын мүше; ол ойланбай, бір-бір қимылмен алға жылжиды. Осылайша мақал адамның ішіндегі екі күйді, күдік пен әрекетті, дене мүшелеріне бөліп береді. Шөп шабу, киіз басу, үй салу сияқты ауыр, ұзақ жұмысты бастаған әр адам осыны басынан кешкен.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көлемді жұмыстың алдында абдырап тұрған адамға дем беру үшін айтады: үлкен тазалық, егін, жөндеу, ұзақ дайындық. Интонациясы — жылы, көңілді итермелеу. Жұмыс шынымен шамадан тыс, адамның күші жетпейтін болса, оны жеңілдетіп айту орынсыз. Мысалы, бір үйлік киіз басуға жиналған әйелдер бір-біріне: «Көз қорқақ, қол батыл, кірісейік».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда күзде бір қора отынды жару керек болғанда, ұлы бұған қарап қиналғанда, әкесі балтаны ұстатып, осы мақалды айтады.
— Мол үй тапсырмасын көріп жылап отырған қызына анасы тапсырманы бөліктерге бөліп беріп, күліп осы мақалды айтады.
— Той алдында ас үйде жүздеген манты түю керек екенін естіген келіндерге енесі осы мақалды айтып, жұмысты бастайды.