Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Базарға әркім барар,
Өзіне керегін алар.
Өзіне керегін алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — базарға барған адам өз қажетіне жарайтын затты таңдап алады. Астарлы…
Шын би сөзіне бағады,
Сұм би көзіне бағады.
Сұм би көзіне бағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз бидің әділдікке, ақиқатқа сүйеніп шешім айтатынын білдіреді. Ал сұм, пиғылы бұзық би…
Есепсіздің есесі кетеді.
Негізгі мағынасы Есепсіз, яғни ойланбай, мөлшер мен тәртіпті сақтамай істеген адамның ақыры шығынға ұшырайтынын…
Ескіні жамағанның есі шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі, тозған, сапасы кеткен нәрсені қайта-қайта жамау адамды әбігерге салып, уақытын да…
Тақырбастан тарақ сұрама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шашы жоқ, тақырбас адамнан тарақ сұрама, өйткені оған ол заттың керегі…
Түйе күндіз жайылады,
Түнде күйіс қайырады.
Түнде күйіс қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал түйенің табиғи тіршілігі арқылы адамға ой салады: әр нәрсенің өз уақыты, өз тәртібі бар…
Екі үйдің қонағы
Емексіп жүріп аш қалар.
Емексіп жүріп аш қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір үйде де, екінші үйде де толық отырып тамақ ішпей, қонақ болып жүре…
Тумағанның түбі шикі.
Негізгі мағынасы «Тумағанның түбі шикі» деген мақал адам әлі көрінбеген, ісі басталмаған немесе нәтижесі анықталмаған…
Ақыл атасы - ақиқат.
Негізгі мағынасы «Ақыл атасы – ақиқат» деген мақал ақылдың түп негізі шындыққа, туралыққа сүйенетінін білдіреді. Яғни…
Адам көзі - таразы.
Негізгі мағынасы «Адам көзі - таразы» деген мақал адамның көзқарасы, байқауы мен ішкі бағамы көп нәрсені дәл өлшей…
Балық жеген «су, су» дейді,
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
Көлік айдаған «шүу, шүу» дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзі айналысқан ісіне, көрген тәжірибесіне қарай сөйлейтінін білдіреді. Балық жеген…
Айла ақыл болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айла өздігінен ақылдың орнын баса алмайды. Астарлы мағынасы — қулық…
Ақымақ бас - аяқтың соры.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылсыз, ойланбайтын адамның басы дұрыс шешім қабылдамайды, сондықтан оның…
Білем десең, көре бер,
Көрем десең, жүре бер.
Көрем десең, жүре бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсені шын түсінуі үшін тек сөзге сүйенбей, өз көзімен көріп, тәжірибеден өтуі…
Заманына қарай адамы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр дәуірдің өзіне сай адамы болады деген ой. Астарлы мағынасы — заман…
Арзымасқа ақылыңды тауыспа.
Негізгі мағынасы Арзан, пайдасыз, мәні жоқ іске ақыл мен күшті жұмсама деген ой айтылады. Яғни адам өз ойын да, уақытын…
Біреу суға жете алмадым деп «аһ» ұрады,
Біреу судан өте алмадым деп «аһ» ұрады.
Біреу судан өте алмадым деп «аһ» ұрады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — әр адамның мұңы мен қиыншылығы әртүрлі екенін айту. Біреу мақсатына жете…
Ұялмаған бұйырмағанды жейді.
Негізгі мағынасы «Ұялмаған бұйырмағанды жейді» деген мақал адамның ұялшақтық пен тартыншақтыққа салынбай, әрекет етіп…
Жоққа жүйрік жетпейді.
Негізгі мағынасы Жоққа жүйрік жетпейді деген мақалдың тура мағынасы — қандай жүйрік ат болса да, жоғалып кеткенді қуып…
Бақ келсе аспа,
Сыр келсе саспа.
Сыр келсе саспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бақ пен қиындықтың екеуіне де сабырмен қарауды үйретеді. «Бақ келсе аспа» дегені…
Пышағыңды мұқалтпа,
Не кеспесті біліпсің?
Сырын білмей сыр айтпа,
Не деспесті біліпсің?
Не кеспесті біліпсің?
Сырын білмей сыр айтпа,
Не деспесті біліпсің?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сөзге де, іске де абай болуға шақырады. Біріншісі — пышақты мұқалтпа дегені, өз…
Әр көңілде бір қиял.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның ішкі дүниесі, арманы, ойы мен қалауы әртүрлі болатынын білдіреді. Біреудің көңілі…
Отты үрлеген жағады,
Шындықты іздеген табады.
Шындықты іздеген табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы қарапайым: отты үрлесең, ол лаулап жанады. Ал астарлы мағынасы — шындықты…
Көзі көрместің көңілі сенбес.
Негізгі мағынасы Көзі көрмеген адам бір нәрсеге толық сенуі қиын деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы — адамның өз…
Құдығына қарай қауғасы,
Базарына қарай саудасы.
Базарына қарай саудасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз өлшемі, өз реті бар екенін білдіреді. Тура мағынада құдыққа сай қауға…
Қыдыр дарымаған адам
есек базарында делдал да бола алмайды.
есек базарында делдал да бола алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу, өйткені ол астарлы сөзге құрылған. Мағынасы: адамға Қыдыр…
Санаулы сөз салмақты.
Негізгі мағынасы Санаулы, ойланылып айтылған сөздің жөні бөлек, салмағы болады. Адам көп сөйлей бермей, аз да болса…
Әркім өз бойына тон пішеді.
Негізгі мағынасы «Әркім өз бойына тон пішеді» деген мақал адам өзіне ыңғайлы, өз шамасына сай әрекет етеді дегенді…
Шойын қара,
Шойын қараның ойын қара.
Шойын қараның ойын қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда бір адамның не бір заттың «шойын қара» деп сипатталуын айтады. Астарлы…
Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Халыққа үйір ойын түзейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған…
Адамзат бірде теңіз, бірде самал.
Негізгі мағынасы Адам мінезі мен өмір болмысы бірқалыпты болмайды: бір кезде ол кең, терең, салмақты теңіздей көрінсе…
Із жолға жеткізер,
Жол елге жеткізер.
Жол елге жеткізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ізге ерген адам жол табады, ал жол адамды елге, мақсатты жерге жеткізеді…
Сөзі көп те, мәні жоқ,
Сабаны көп те, дәні жоқ.
Сабаны көп те, дәні жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда көп сөйлейтін, бірақ сөзінің салмағы жоқ адамды немесе көп көрінгенімен…
Зерек ақыл - суық мұз.
Негізгі мағынасы «Зерек ақыл - суық мұз» деген мақал ақылды, алғыр адам сезімге беріліп, асығыс қимылдамайтынын…
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің қабілеті мен бағыты оның ісінен-ақ көрінетінін айтады. Нағыз би болуға лайық адам…
Қарағайда қырық бұтақ,
Біреуі ғана қамшыға сап.
Біреуі ғана қамшыға сап.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қарағайдың көп бұтағы болғанымен, соның ішіндегі бір ғана бұтақ қамшының…
Көп жасаған білмейді,
Көп жүрген біледі.
Көп жүрген біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп өмір сүрген адамның бәрін бірдей білмейтінін, ал көп көрген, көп тәжірибе жинаған…
Ашу үстінде ант жүрмейді.
Негізгі мағынасы Ашу қысқанда адам сабырын жоғалтады, сондықтан сол сәтте айтылған сөзге де, берілген антқа да сенім аз…
Әр заманда бір көреген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр дәуірде елдің алдына түсіп, алдағыны аңғаратын, жол көрсете білетін…
Дүние - үлкен көл,
Замана - соққан жел.
Замана - соққан жел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің тұрақсыз, аумалы-төкпелі екенін білдіреді. Дүние үлкен көл сияқты: үсті тыныш…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.