Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Жона бергеннің жұқарар кезі,
Соза бергеннің үзілер кезі.
Соза бергеннің үзілер кезі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта жона берсең, ол жұқарып, ақыры тозады; ал соза…
Орынды мысқыл оқтан да өткір.
Негізгі мағынасы Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұндай…
Жаманмен егескенше, жақсымен кеңес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кіммен араласатынына мән беру керегін айтады. Жаман адаммен сөз таластырып…
Бір-бірлеп мың болар,
Тама-тама көл болар.
Тама-тама көл болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аздан басталған істің бірте-бірте үлкен нәтижеге жеткізетінін білдіреді. Тура мағынасында…
Ойынға ойсыз құмар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның салмақсыз, ойланбай істеген ісіне сын айтады. Тура мағынасында, ойын-сауыққа…
Таста тамыр жоқ,
Тасбақада бауыр жоқ,
Суда қаймақ жоқ.
Тасбақада бауыр жоқ,
Суда қаймақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тас та, тасбақа да, су да табиғат заңына сай өзіне тән болмысынан…
Сөз сөзден туады,
Сөйлемесе қайдан туады?
Сөйлемесе қайдан туады?
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жалғастықпен, байланыспен туатынын білдіреді. Бір ой айтылса, соған жауап ретінде…
Сөз - сөздің көсеуі.
Негізгі мағынасы «Сөз - сөздің көсеуі» деген мақал сөздің бір-біріне тірек болып, ойды қозғап, әңгімені алға…
Нақыл қайдан шығады, ой болмаса,
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы: терең сөз де, өмірлік даналық та ойсыз тумайды. Адамның санасында толғаныс…
Надан күзетеді, дана түзетеді.
Негізгі мағынасы Надан адам бір істің, бір жағдайдың сырын терең түсінбей, тек сырттай бақылап, бос күзетумен…
Шынжараны білмеген тұнжырар.
Негізгі мағынасы Шынжараны білмеген тұнжырар дегеніміз — адам істің, сөздің не құбылыстың ішкі байланысын, себебін…
Адамның тізгіні - ақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірдегі бағытын, іс-әрекетін, мінезін басқаратын ең басты күш — ақыл екенін…
Қашайын деп тұрған қоянға «тәйт» десе не жорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қашуға оқталып тұрған қоянға «тәйт» деп айқайлаудың еш әсері жоқ. Астарлы…
Ауыздан бірде от, бірде су шығар,
Бірі жандырса, бірі сөндірер.
Бірі жандырса, бірі сөндірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің қуаты өте зор екенін білдіреді. Адамның аузынан шыққан сөз кейде оттай күйдіріп…
Тасты тас қозғайды.
Негізгі мағынасы «Тасты тас қозғайды» деген мақалдың тура мағынасы — ауыр тасты басқа тас ғана жылжыта алады. Астарлы…
Сөз салысқан - дауға ортақ,
Ат салысқан - жауға ортақ.
Ат салысқан - жауға ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір іске сөз қосып, айтысқа араласқан адам даудың ортасына түседі; ал атқа…
Біреу білмегенді біреу біледі,
Біреу жылайтынға біреу күледі.
Біреу жылайтынға біреу күледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың өмірі мен білімі бірдей емес екенін білдіреді. Бір адам білмегенді екінші адам…
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ақыл артынан аяңдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ашуға ерік берсе, ісі де, сөзі де шалт шығып, шектен асып кететінін білдіреді. Ал ақыл…
Жолдағы құйрықтан,
Қолдағы өкпе артық.
Қолдағы өкпе артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жол үстінде көрінген құйрықтан гөрі, қолыңдағы өкпе, яғни бар нәрсенің өзі…
Аз сөйлесең де, саз сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп сөйлемей, сөзді орнымен айту. Астарлы мағынасы — адам әр сөзін…
Жауырды жаба тоқиды.
Негізгі мағынасы «Жауырды жаба тоқиды» деген мақал бір нәрсенің кемшілігін, жарамсыз тұсын сырт көзге білдіртпей…
Жүрек - ер, бас - кемеңгер.
Негізгі мағынасы «Жүрек - ер, бас - кемеңгер» деген мақал адам бойындағы екі қасиетті салыстырады: жүрек — батылдық пен…
Күшін білмеген күшенер.
Негізгі мағынасы «Күшін білмеген күшенер» деген мақал адам өз шамасын, мүмкіндігін, орнын дұрыс бағаламаса, орынсыз…
Бір тауда бір киік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір тауда бір ғана киік жүруі. Астарлы мағынасы — әр ортада, әр топта…
Сөз - ойдың көрінісі.
Негізгі мағынасы «Сөз - ойдың көрінісі» деген мақал адамның ішкі дүниесі айтқан сөзінен байқалатынын білдіреді. Яғни…
Желген желісін біледі,
Жортқан жүрісін біледі.
Жортқан жүрісін біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім өз ісінің, өз жолының жайын жақсы біледі деген ойды білдіреді. Тура мағынасында желген…
Ақ пен қызыл арасында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында екі түстің, яғни ақ пен қызылдың арасын меңзегендей көрінеді. Астарлы…
Ойы шолақ адамның ісі олақ.
Негізгі мағынасы Ойы шолақ адамның ісі де олақ болады дегені — адам алдымен ойлап, жоспарлап, сараламай әрекет етсе…
Тіл - ақылдың өлшемі.
Негізгі мағынасы Тіл адамның ішкі ойын, білімін, тәрбиесін және парасатын танытады. Адам сөйлеген сөзінен-ақ оның…
Ит тұмсығы жерде жатпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тұмсығы үнемі жерге жақын болады, яғни ол жерге қарап, иіс іздеп…
Көп тепкен жерден көл шығады.
Негізгі мағынасы Көп тепкен жерден көл шығады деген мақал бір нәрсенің қайта-қайта, көп күшпен әсер етілуі нәтижесінде…
Сабасына қарай піскегі,
Мұртына қарай іскегі.
Мұртына қарай іскегі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз шамасына, ыңғайына, мүмкіндігіне қарай болатынын білдіреді. Тура…
Көз көргеніне сенеді,
Құлақ естігеніне сенеді.
Құлақ естігеніне сенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның нақты көргені мен естігеніне көбірек иланатынын білдіреді. Тура мағынада көз өзімен…
Көңілсіз басталған іс көпке бармайды.
Негізгі мағынасы Кез келген істі көтеріңкі көңілмен, ынта-жігермен бастаған дұрыс. Егер жұмыс басында адамның ниеті…
Нілдей бұзылады.
Негізгі мағынасы «Нілдей бұзылады» деген мақал бір нәрсенің, әсіресе мінездің, ниеттің, тәртіптің не жақсы ахуалдың тез…
Той өткен соң даңғара.
Негізгі мағынасы «Той өткен соң даңғара» деген мақал бір істің, қызықтың не думанның уақыты өтіп кеткеннен кейін…
Ащы мен тұщыны татқан біледі,
Алыс пен жақынды жортқан біледі.
Алыс пен жақынды жортқан біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ащы мен тұщының, яғни әртүрлі дәмнің айырмасын оны татқан адам ғана…
Құлықсыз құлақ ойға олақ.
Негізгі мағынасы Құлықсыз адам айтылған ақылды да, жақсы кеңесті де дұрыс қабылдай алмайды. Мұнда тура мағынада…
Өзіңе-өзің сақ бол.
Негізгі мағынасы «Өзіңе-өзің сақ бол» деген мақал адам ең алдымен өз ісіне, сөзіне, мінезіне, қадамына абай болуы керек…
Көп сөйлеген білімді емес,
Дөп сөйлеген білімді.
Дөп сөйлеген білімді.
Негізгі мағынасы Көп сөйлеу адамның білімді екенін білдірмейді. Шын мәнінде, ойын артық созбай, дәл, орнықты, мағыналы…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.