Пышағыңды мұқалтпа,
Не кеспесті біліпсің?
Сырын білмей сыр айтпа,
Не деспесті біліпсің?
«Пышағыңды мұқалтпа, Не кеспесті біліпсің? Сырын білмей сыр …» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сөзге де, іске де абай болуға шақырады. Біріншісі — пышақты мұқалтпа дегені, өз құралыңды, мүмкіндігіңді орынсыз тоздырма, керексіз іске жұмсама деген астарды білдіреді. «Не кеспесті біліпсің?» деп, істің шын мәнін, қажет-керегін аңғармай тұрып асықпауды ескертеді. Екіншісі — «Сырын білмей сыр айтпа» дегені, біреудің ішкі жағдайын, мән-жайын түсінбей тұрып пікір айтпау, әңгіме тарату дұрыс емес екенін ұқтырады. «Не деспесті біліпсің?» деп, адамға сөздің салмағын сезіп, орнымен сөйлеуді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы пышақ — тіл мен ойдың да, әрекеттің де белгісі. Ол өткір құрал болғанымен, ретсіз қолданылса, өзі де тозады, зиян да келтіреді. Сол сияқты сөз де өткір: орнымен айтылса пайдалы, орынсыз айтылса жаралайды. «Сыр» — адамның ішкі дүниесі, құпиясы, жан жарасы. Оны білмей сөйлеу — біреудің көңілін елемеу деген сөз.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте өзекті. Мысалы, біреу туралы толық білмей жатып, чатта өсек жазу — осы мақалға қайшы. Ал алдымен анық-қанығын біліп, содан кейін ғана пікір айту — нағыз мәдениеттілік.
Ne kespesti bilipsiń?
Syryn bilmeı syr aıtpa,
Ne despesti bilipsiń?