Тақырбастан тарақ сұрама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: шашы жоқ, тақырбас адамнан тарақ сұрама, өйткені оған ол заттың керегі жоқ. Астарлы мағынасы: біреуден өзіне қажеті жоқ, қолынан келмейтін не беруге шамасы жетпейтін нәрсені талап етпе. Яғни, сұрағаның орынды да, шындыққа сай да болсын. Бұл сөз адамның жағдайын, мүмкіндігін, мұқтажын ескеріп сөйлеуді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тақырбас» — ештеңесі жоқ, пайдасы тимейтін, сұралған нәрсеге мұқтаж емес адамды бейнелейді. Ал «тарақ» — күнделікті қажет бұйымның символы. Екеуінің үйлеспеуі арқылы мақал орынсыз тілек пен қисынсыз талапты әжуа етеді. Халық осылайша әр істің өлшемі, реті болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреуден орынсыз көмек күткенде немесе адамның мүмкіндігін ескермей талап қойған кезде айтады. Мысалы, қарызы көп, өзі әрең күн көріп жүрген адамнан қымбат сыйлық немесе үлкен демеушілік сұрау дұрыс емес. Мұндайда «Тақырбастан тарақ сұрама» деп, сұраудың да жөн-жосығы барын еске салады.