Қарағайда қырық бұтақ,
Біреуі ғана қамшыға сап.
«Қарағайда қырық бұтақ, Біреуі ғана қамшыға сап.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қарағайдың бұтағы көп, бірақ қамшыға сап боларлық түзу, берік, қолға ыңғайлы бұтақ біреу ғана шығады. Мақал көптің ішінде шын жарамдысы, асылы аз болатынын айтады: туыс та, дос та, бала да көп болуы мүмкін, бірақ басыңа іс түскенде сүйеніш болатыны санаулы. Сапа санмен өлшенбейді деген ой бар. Кейде ағайыны көп, бірақ қамқоршысы аз кісінің мұңы ретінде де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Қамшы — көшпелі қазақтың күнделікті серігі, оның сабы берік, қолға жатымды ағаштан жасалған. Сап — қамшының қолға ұстайтын тұтқасы. Қарағай — биік, бұтағы көп ағаш, бірақ ол бұтақтардың көбі қисық не морт. Шебер сапқа лайық бұтақты көп іздеп, іріктеп, бірін ғана таңдайды. «Қырық» мұнда көптің белгісі, ал «біреуі ғана» сол көптің ішіндегі асылды бөліп тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көп адамның ішінен бір лайықтысы табылғанда, не көп туыстың ішінде бір ғана шын қамқоршы шыққанда айтады. Ұстаз көп шәкірттің ішінен бір дарындысын бөліп мақтағанда да қолданады. Қалғандардың көзінше айту орынсыз, ол басқаларды кемсітеді. Мысалы: «Ауылдан көп жас оқуға кетті, ауылға қайтып оралған жалғыз дәрігер. Қарағайда қырық бұтақ, біреуі ғана қамшыға сап».
Қолданылу жағдаяттары
— Шеберханада ұста ағаш үйіндісінен қамшы сабына бір ғана бұтақты іріктеп алып, шәкіртіне мақалды айтты.
— Жеті баласы бар қарт ананы ауырғанда тек кенже ұлы ғана күтіп отырғанын көрген көрші әйел мақалды күрсініп айтты.
Bireýi ǵana qamshyǵa sap.