Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Қайықшымен жақын болсаң,
Дауыл күні қайығын суға саларсың.
Дауыл күні қайығын суға саларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ісі өзіне әсер ететінін ескертеді. Қайықшыға жақын…
Найзағай көп болса, жаңбыр аз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — найзағай жиі жарқылдаса да, жаңбырдың көп жаумауы мүмкін. Астарлы…
Тіл буынсыз, ой түпсіз.
Негізгі мағынасы «Тіл буынсыз, ой түпсіз» деген мақал сөздің тоқтамайтын, еркін шығатынын және адамның ойы өте терең…
Жау жеңетін жігітті,
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз жігіттің кім екенін оның сөзінен емес, ісінен тануға болатынын айтады. Жауға қарсы…
Қорыққан мен қуанған бірдей.
Негізгі мағынасы «Қорыққан мен қуанған бірдей» деген мақал адамның қатты қорыққан сәтте де, шектен тыс қуанған кезде де…
Тартып үзген - шабанның ісі,
Өткізіп қуған - жаманның ісі.
Өткізіп қуған - жаманның ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ісінде асығыстық та, салғырттық та дұрыс емес екенін білдіреді. Бір нәрсені тартып…
Ізденген шығатын ағашын да табады.
Негізгі мағынасы Ізденген адам мақсатына жетеді, қолынан келмейтіні азаяды. Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тіпті…
Түс - күндіз бұққан ойдық елесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал түс көруді адамның күндізгі ойының жалғасы, көлеңкесі ретінде түсіндіреді. Яғни күндіз көп…
Ат аяғынан, адам құлағынан семірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың аяғы жүріс-тұрыспен, қимылмен шынығып, семіреді, ал адамның құлағы…
Хиуадағы ханнан не пайда,
Барсаң арызың өтпесе.
Барсаң арызың өтпесе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: алыстағы Хиуадағы ханның атағы да, беделі де өзіңе пайда әкелмейді, егер…
Ақын ғаріп емес пе,
Байды өтірік мақтаса.
Заман ғаріп емес пе,
Әділдіктен аттаса.
Байды өтірік мақтаса.
Заман ғаріп емес пе,
Әділдіктен аттаса.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге де, іске де әділ қарауды ескертеді. Ақын шын бағаланбай, жалған мақтауға сүйенсе, оның…
Көрегенді көнеден сұра,
Көне білмесе, көп жүргеннен сұра.
Көне білмесе, көп жүргеннен сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің жөнін білгің келсе, ең алдымен көргені көп, тәжірибесі мол…
Жастық көкке,
Кәрілік жерге қаратады.
Кәрілік жерге қаратады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жас кезі мен кәрілік шағын салыстырады. Жастық шақта адам алысқа ұмтылып, биік…
Бір қайғыны ойласаң,
Жүз қайғыны қозғайды.
Жүз қайғыны қозғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ғана қайғыны есіңе алып, соны көп ойласаң, оның соңынан тағы басқа…
Көз жұмбай дария кешпек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көзді жұмып алып дариядан өту мүмкін емес, өйткені суға батып кету қаупі…
Топтан озған - шешен,
Көптен озған - көсем.
Көптен озған - көсем.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көптің ішінен озып шығу — жай ғана алға шығу емес, ерекше қабілет пен…
Көз жеткізер, көз жеткізбегенді сөз жеткізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің ақиқатын көзбен көрген адам оған анық сенеді, ал өз көзімен…
Қарақұрт жеген қой семіреді.
Негізгі мағынасы Қарақұрт жеген қой семіреді деген мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені қарақұрт — улы жәндік. Ал…
Қамданған қапы қалмайды.
Негізгі мағынасы Қамданған адам алдын ала ойлап, керегін түгендеп, сақ жүрсе, қиын сәтте тосылмайды, ұтылмайды. Бұл…
Хан қасында уәзір білгіш болса,
Қара жерде кеме жүргізеді.
Қара жерде кеме жүргізеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билеушіге не басшыға ақылды, тәжірибелі, көреген кеңесші серік болса, ең қиын істің өзін де…
Әр заманда бір сұрқылтай.
Негізгі мағынасы «Әр заманда бір сұрқылтай» деген мақал әр дәуірдің өзіне тән қиыншылығы, мазасы кетіретін мәселесі…
Білсе - барымта, білмесе - қарымта.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің мәнін білсең, оны барымта деп танып, дұрыс бағалайсың…
Әр жіліктің өз майы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр сүйектің өзіне тән майы болады, яғни бір денедегі әр мүшенің өзіндік…
Бір қайнауы ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің әлі толық піспегенін, асығыс жасалғанын немесе бір жері шикі, күмәнді екенін…
Жатқан тастың астымен су ақпайды.
Негізгі мағынасы «Жатқан тастың астымен су ақпайды» деген мақалдың тура мағынасы — қозғалмай жатқан тастың астынан су…
Ақыл - жүректің суаты.
Негізгі мағынасы «Ақыл - жүректің суаты» деген мақал адамның ішкі дүниесі мен ой-санасының байланысын білдіреді. Тура…
Сауатсыздың сөзіне сүрініп құларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сауаты жоқ, ойы үстірт адамның сөзіне сеніп қалу адамды қателікке, зиянға ұрындыратынын…
Пышақтың өткірі, сөздің қысқасы жақсы.
Негізгі мағынасы Пышақтың өткірі қандай іске де ыңғайлы болса, сөздің қысқасы да сондай пайдалы. Бұл мақал артық…
Аңқау бөрі қой үркітеді,
Ақылсыз адам ел үркітеді.
Ақылсыз адам ел үркітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша аңқау бөрі қойға өзі қауіп төндіріп, елді шошытады. Астарлы…
Жақсы жерге жатсаң,
Жақсы-жақсы түс көресің;
Жаман жерге жатсаң,
Жаман-жаман түс көресің.
Жақсы-жақсы түс көресің;
Жаман жерге жатсаң,
Жаман-жаман түс көресің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қай жерде жатса, соған сай түс көруі мүмкін деген байқаудан туған…
Көріп айтқан - куәлі сөз,
Естіп айтқан - шүбәлі сөз.
Естіп айтқан - шүбәлі сөз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өз көзіңмен көріп, нақты білген нәрсені айту сенімді болады, ал біреуден…
Шөмелені шөбім, несиені малым бар деме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз сенімге, есепсіз мақтанға және болашаққа тым арқа сүйеуге сақтандырады…
Сыр айтқанға сенбе,
Шын айтқанға сен.
Шын айтқанға сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға әр сөзге бірдей илана бермеуді ескертеді. Біреу сырын, құпиясын көп айтып, өзін ашық…
Өрмекшіге қыл қуат.
Негізгі мағынасы Өрмекшіге бір тал қылдың өзі жеткілікті күш болады. Мақалдың тура мағынасы — өрмекші сол қылмен торын…
Оқыған қара суға қарсы жүзер.
Негізгі мағынасы Оқыған, білім алған адам кез келген қиындыққа төтеп беріп, тосқауылды жеңе алады. Мұндағы «қара суға…
Өткелден өткенше қызынды алайын,
Өткен соң аузынды ұрайын.
Өткен соң аузынды ұрайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сақтық пен алдын ала ойлаудың мәнін білдіреді. Тура мағынасында: өткелден өтерде біреудің…
Бой жетпеген жерге ой жетеді.
Негізгі мағынасы Бой жетпеген жерге ой жетеді дегеніміз — адамның күші, қолы не мүмкіндігі жетпейтін іске ақылы, қиялы…
Екі себеп, бір сылтау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істен қашып құтылу үшін себепті көбейтіп, сылтауды алға тартатынын білдіреді…
Көмбенің иесі екеу:
біреуі - көмген, біреуі - көрген.
біреуі - көмген, біреуі - көрген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені көмген адам мен оны көріп тұрған адам ғана оның қайда екенін…
Екі тасына бірдей тұтқа салып айналдырсаң,
құм аласың.
құм аласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі тасқа бірдей тұтқа тағып, екеуін қатар айналдырсаң, одан құм шығады…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.