Жоққа жүйрік жетпейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жоққа жүйрік жетпейді деген мақалдың тура мағынасы — қандай жүйрік ат болса да, жоғалып кеткенді қуып жете алмайды. Астарлы мағынасы — қолда жоқ нәрсеге, өткен іске, орындалмайтын қиялға шамадан тыс ұмтылма, бос әуреге түспе деген ой. Бұл сөз адамды ақылға, қанағатқа және барды бағалауға шақырады. Кейде бір нәрсе мүмкіндік шегінен шығып кетсе, оны қайтара алмайсың, сондықтан уақтында әрекет еткен дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жоқ» — жоғалған нәрсе, қол жетпейтін мүмкіндік, жоғын іздеу. «Жүйрік» — шапшаңдық, күш, талап, тынымсыз әрекет бейнесі. Бірақ жүйріктің өзі де жоқты қуып жете алмайды, яғни адамның ықыласы мен талпынысы әрдайым нәтиже бере бермейді. Бұл образ арқылы халық әр істің өз мезгілі барын, кешіктірілген істің қайыры аз болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де жиі қолданылады. Мысалы, адам арзан бағамен сатылып кеткен тауарды кейін қайта іздеп, өкініп жүрсе, біреу: «Жоққа жүйрік жетпейді» деп тоқтатады. Яғни өткен мүмкіндікті қума, келесі істі ойла, сабыр сақта деген ескерту айтылады.