Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Өзіңе-өзің сақ бол.
Негізгі мағынасы «Өзіңе-өзің сақ бол» деген мақал адам ең алдымен өз ісіне, сөзіне, мінезіне, қадамына абай болуы керек…
Тұйық судың түбі - құрт.
Негізгі мағынасы Тұйық су — ағып тұрмайтын, қозғалысы жоқ су. Мұндай су ұзақ жатса, лайланып, бұзылып, түбіне…
Көп ақымақтың ағасы болғанша,
Бір ақылдының інісі бол.
Бір ақылдының інісі бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл мен парасаттың көптіктен де, атақ-даңқтан да жоғары екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Өткеніске өкінбе,
Жетпесті қума.
Жетпесті қума.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өткен іске байланып, бос өкінішке салынбауға шақырады. Өткенді өзгерту мүмкін емес…
Айтпасаң, білмейді,
Ашпасаң, көрмейді.
Ашпасаң, көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені айтпасаң, адам оны білмейді; бір нәрсені ашпасаң, оның…
Қалған көлге бақа айғыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көлдің жағасында жүрген бақаны айғырға теңеу. Астарлы мағынасы — шын…
Көңілдегі құпияны
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ішіндегі сырды жасыру оңай емес екенін айтады. Көңілде сақталған құпия кейде көзқарас…
Сазды жердің ағашы,
Сабырсыз ердің сазасы.
Сабырсыз ердің сазасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сазды, батпақты жерде өскен ағаштың тамыры әлсіз болып, тез қисайып не…
Көңілім келсе, көлдеймін,
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңіл күйі мен ішкі сезімі мінез-құлқына тікелей әсер ететінін білдіреді. Көңілі…
Білім сүріндірмейді, білек сүріндіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді адамның жолын ашып, оны ұятқа қалдырмайтынын білдіреді. Ал күшке, қолдың қайратына…
Үлкен десең, түйеге жүгін,
Сақалды десең, текеге жүгін.
Ақыл іздесең, адамға жүгін.
Сақалды десең, текеге жүгін.
Ақыл іздесең, адамға жүгін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының ең басты қасиеті – ақыл мен парасат екенін айтады. Түйе мен теке сыртқы…
Ми ойлағанды тіл тындырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ойын жүзеге асыратын, ішкі ойды сыртқа шығаратын күш — тіл екенін білдіреді. Адам не…
Су жұмсақ, тамшылап тасты теседі,
От жұмсақ, темірді балқытады.
От жұмсақ, темірді балқытады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су қатты көрінбесе де, үздіксіз тамшылап, ең мықты тасты да теседі; от та…
Құрыққа сырық жалғайды.
Негізгі мағынасы «Құрыққа сырық жалғайды» деген мақал бір істі атқару үшін оған сай құралды, қосымша көмекті немесе…
Ақымақтың айты алты күн.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы кем, ойланбай сөйлейтін немесе істейтін адамның сөзі де, уәдесі де ұзаққа бармайтынын…
Жүйрік атқа жел қамшы.
Негізгі мағынасы Жүйрік атқа жел қамшы дегенде, тура мағынада шапшаң атқа желдің өзі де қамшыдай әсер етеді деген ой…
Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Батырлар алмас қамал жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың кез келген істі шешудегі ең биік құрал екенін айтады. Тура мағынада, адам қолмен…
Жер астында жатқанды
Қазбай қарап, тіл табар.
Қазбай қарап, тіл табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істің түбіне жетпей, үстірт қарап шешім шығармауы керегін айтады. Тура мағынада…
Ала ойлаған алысқа бармайды.
Негізгі мағынасы Ала ойлаған алысқа бармайды деген мақалдың тура мағынасы — ойы ала-құла, ниеті тұрақсыз адам ұзаққа…
Пайғамбар өз елінде танылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: адам өз туған жерінде, өз ортасында аса бағаланбай, еңбегі мен қабілеті…
Теңгелі жерде теңдік жоқ.
Негізгі мағынасы Теңгелі жерде теңдік жоқ деген сөздің тура мағынасы — ақша бар жерде әділдік әлсірейді, байлық…
Көз көргенді ой таниды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көзімен көргені, өмірден өткерген тәжірибесі ойына берік орнығып, ақылмен…
Байлың түбі - бақыл,
Қазына түбі - ақыл.
Қазына түбі - ақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал байлықтың да, қазынаның да шын қадірі ақыл мен қанағатта екенін айтады. Тура мағынада…
Қатты жауған күн тез ашылады,
Қатты ашуланған кісі тез басылады.
Қатты ашуланған кісі тез басылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ашуы да табиғат құбылысы сияқты өткінші екенін білдіреді. Қалай қатты жауған күн…
Асу бермес асқар жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ең биік таудың да асуы болады, яғни қандай асқар, қандай қиын кедергі…
Екі ойбайдың бір тобасы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі рет айтылған «ойбайдың» бір ғана тобы, яғни бір ғана сабағы, нәтижесі…
Өткелді саяз деме,
Таяқ салып бойлат.
Ісіңді мақұл деме,
Ағайынға салып ойлат.
Таяқ салып бойлат.
Ісіңді мақұл деме,
Ағайынға салып ойлат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асығыстықтан, өзіне тым сеніп кетуден сақтандырады. «Өткелді саяз деме, таяқ салып…
Көз көңілдің сырын шертеді.
Негізгі мағынасы Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да…
Ойламаған ми сасиды,
Ақпаған су сасиды.
Ақпаған су сасиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойсыз, әрекетсіз қалса, іші пісіп, рухани да, ақыл-ой жағынан да әлсірейтінін…
Армансыз адам алысқа бармас.
Негізгі мағынасы Арманы жоқ адам өмірде үлкен мақсат қоя алмайды, сондықтан алға ұмтылысы да әлсіз болады. Бұл мақал…
Таудан арқасы бардың,
Тастан жүрегі бар.
Тастан жүрегі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таудың арқа сүйер тірегі берік, тастың қаттылығы мықты. Астарлы мағынасы…
Бас - бақ,
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басының ой мен парасатқа, ал ауыздың сол ойды сыртқа шығаратын қақпаға ұқсайтынын…
«Алтаумын» деме, жетеуге жолығасың,
«Жетеумін» деме, сегізге жолығасың.
«Жетеумін» деме, сегізге жолығасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз күшіне тым сеніп, паңданбауды ескертеді. Тура мағынасында «алтаумын» немесе…
Әділ бидің кегі жоқ.
Негізгі мағынасы Әділ би өз ісінде туралықтан таймайды, сондықтан оның «кегі» де, яғни жеке басының өшігуі де болмайды…
Көңіл жақсы болмағы,
Өмірдің жақсы болғаны.
Өмірдің жақсы болғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі өмірді қабылдауына тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында…
Кеңесіп кескен қол ауырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолды бірнеше адам ақылдасып кессе, қателік азаяды, ауыртпалығы…
Бір басқа - бір көз.
Негізгі мағынасы «Бір басқа - бір көз» деген мақал адамға керегі өз орнымен берілетінін, әр нәрсенің жұбы, өлшемі, шегі…
Естімеске айтқан есіл сөзім,
Жыламасқа жылаған екі көзім.
Жыламасқа жылаған екі көзім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адам өз сөзінің бағаланбай, құнсыз жерде айтылғанына налиды. Бірінші жолда «естімеске…
Оқу ойдан артық емес.
Негізгі мағынасы «Оқу ойдан артық емес» деген мақал білімнің, үйренудің және тәжірибенің маңызын аңғартады. Мұнда тек…
Сөзге сөз келгенде сөйлемесе,
Сөздің анасы өледі.
Сөздің анасы өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз тартысы, пікір алмасу, уәж айту орнында үндемей қалудың зиянын білдіреді. Тура мағынада…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.