Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
Күнде бір мақал
«Көпшілік қауым туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
432
Мақал-мәтел
151.9K
Қаралым
351
Орташа
Сұрыптау:
Көппен көрген - ұлы той.
Негізгі мағынасы «Көппен көрген — ұлы той» деген мақал адамға қиындықты да, қуанышты да жалғыз көтергеннен гөрі…
Аз қойда айран бар, өре жоқ,
Аз елде азар бар, төре жоқ.
Аз елде азар бар, төре жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қойы аз үйде айран болғанмен, оны жиюға арналған өре болмайды; ел аз, жұрт…
Өзі жақсы кісіге бір кісілік орын бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жақсы адамға бір орын табылады деген ой. Астарлы мағынасы — адам…
Бірлік болмай, тірлік болмас.
Негізгі мағынасы «Бірлік болмай, тірлік болмас» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар татуласпаса, ортақ іс алға…
Бай байға құяды,
Сай сайға құяды.
Сай сайға құяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су төмен қарай ағып, сай-салаға жиналады. Астарлы мағынасы — дүние мен…
Ауыл аралас, қой қоралас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл ішіндегі адамдардың бір-біріне өте жақын, аралас-құралас өмір сүретінін білдіреді. Тура…
Ауыл болсаң, қауым бол.
Негізгі мағынасы «Ауыл болсаң, қауым бол» деген мақалдың тура мағынасы — ауыл атанған жерде жұрт бір үйдің баласындай…
У ішсең - руыңмен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – басыңа ауыр іс түссе, тіпті у ішуге пара-пар қиындық көрсең де, оны…
Хан - бас, халық - кеуде.
Негізгі мағынасы «Хан - бас, халық - кеуде» деген мақал ел басқаруда ханның орны ерекше екенін, бірақ хан жалғыз өзімен…
Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды.
Негізгі мағынасы Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды деген мақал бір ортада екі күшті, мінезі қатты, өз дегенінен…
Бірлік жоқ болса, ұйым жоқ,
Ұйым жоқ болса, күйің жоқ.
Ұйым жоқ болса, күйің жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер адамдардың арасы тату болмай, бір мақсатқа жұмылмаса, онда берекелі…
Көрші хақысы - Тәңір ақысы.
Негізгі мағынасы Көрші хақысы – өте қасиетті, киелі міндет. Мақалдың тура мағынасы: көршіге жасалған сый-құрмет, көмек…
Шаруа түбі - кеңес,
Сауда түбі - келіс.
Сауда түбі - келіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің бәрі ақылдасудан басталып, ортақ шешімге келумен аяқталатынын білдіреді. «Шаруа түбі…
Адамның күні - адаммен.
Негізгі мағынасы «Адамның күні — адаммен» деген мақалдың тура мағынасы — адамның тіршілігі, қажеті, күнкөрісі басқа…
Аталастың аты озғанша,
Ауылдастың тайы озсын.
Ауылдастың тайы озсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — туыстас, жақын адамдардың бірінің аты бәйгеде озғанша, өз ауылыңдағы…
Шешеннің сөзі ортақ.
Негізгі мағынасы «Шешеннің сөзі ортақ» деген мақал сөзге жүйрік, ойы ұшқыр адамның айтқаны көпшілікке түсінікті, бәріне…
Көпке топырақ шашпа,
Көмусіз қаласың.
Көмусіз қаласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға көпшілікке, ел-жұртқа жаман сөз айтып, орынсыз жала жаппауды ескертеді. Тура…
Көпке күл шашпа.
Негізгі мағынасы «Көпке күл шашпа» деген мақалдың тура мағынасы — оттың шоғын, күлін желмен көпшілікке шашпау. Астарлы…
Екі түйе сүйкеніссе, арасында шыбын өледі.
Негізгі мағынасы Екі мықты, екі ірі күш өзара қақтығысса, зардабын әлсіздер тартады деген сөз. Мақалдың тура мағынасы…
Су жүрген жер - береке,
Ел жүрген жер - мереке.
Ел жүрген жер - мереке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал су жүрген жерде тіршілік нәрленіп, егін көгеріп, мал мен адамға ырыс көбейетінін білдіреді…
Көп қорқытады, терең батырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп күш біріктірсе, қарсы тұрғанды қорқытып, жеңіп те жіберуі мүмкін…
Өлеңді жерде өгіз семіреді,
Өлімді жерде молда семіреді.
Өлімді жерде молда семіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өлең айтылып, думан-тойы көп жерде өгіз жақсы семіреді, ал өлім-жітім жиі…
Жалғыз иттің үргені білінбес,
Жалғыз адамның жүргені білінбес.
Жалғыз адамның жүргені білінбес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның ісі көпке онша байқалмайтынын, оның күші де, дауысы да аз естілетінін…
Жалғыз ағаш орман емес,
Жалғыз кірпіш қорған емес.
Жалғыз кірпіш қорған емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша бір ғана ағаштан орман шықпайды, бір ғана кірпіштен қорған…
Қап түбінде біз жатпас,
Ел ішінде сөз жатпас.
Ел ішінде сөз жатпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қаптың түбінде жатқан біз көрінбей қалмайды, ал ел ішіндегі айтылған сөз…
Ынтымақ болмай іс оңбас.
Негізгі мағынасы Ынтымақ жоқ жерде басталған іс берекелі болмайды, нәтиже де дұрыс шықпайды. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Үйдің жылы, суығын,
Қыс түскенде білерсің.
Кімнің алыс, жақынын,
Іс түскенде білерсің.
Қыс түскенде білерсің.
Кімнің алыс, жақынын,
Іс түскенде білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен үйдің, сондай-ақ ағайын-туыстың шын қадірі сын сәтте білінетінін айтады. Үйдің жылы…
Хан қарашасыз болмас,
Дау арашасыз болмас.
Дау арашасыз болмас.
Негізгі мағынасы Хан да, қараша да ел ішінде бірге өмір сүреді, сондықтан билік те халықсыз болмайды. Ал дау-дамай…
Кемедегінің жаны бір.
Негізгі мағынасы Кемеде бірге отырған адамдардың өмірі мен амандығы ортақ болғандықтан, олар бір-біріне сүйеніп, тату…
Көптің ақылы - көл.
Негізгі мағынасы «Көптің ақылы - көл» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы ойға құрылған. Мұндағы негізгі ой…
Керуенбасы білікті болса, түйе азбайды;
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: керуенді бастап жүрген адам тәжірибелі, сауатты болса, түйелер де жолдан…
Көптен бөлінген үй оңбас.
Негізгі мағынасы Көптен бөлініп, ел-жұрттан, ағайын-туыстан жырақ қалған үйдің берекесі кетеді деген сөз. Мұнда тура…
Бір кісі мың кісіге олжа салар.
Негізгі мағынасы «Бір кісі мың кісіге олжа салар» деген мақалдың тура мағынасы — бір адамның істеген пайдалы ісі көп…
Біреу болса - құда, екеу болса - ұя.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз адам көрші-көлеммен, ел-жұртпен араласып, сыйласса — құдадай…
Мың қосшыға бір басшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мың адамға бір жетекші керек. Астарлы мағынасы: үлкен істі, көпшіліктің…
Ел-елдің заңы басқа,
Иттері қара қасқа.
Иттері қара қасқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр елдің, әр ортаның өз тәртібі, заңы, салты болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Келген - дәулет, кеткен - бейнет.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің келуі де, кетуі де адамның тұрмысында өз әсерін қалдырады деген…
Саусақ бірікпей, ине ілікпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бірнеше саусақ бірігіп қимылдамаса, ине ілінбейді, яғни ұсақ та болса іс…
Халық - қапысыз сыншы.
Негізгі мағынасы «Халық - қапысыз сыншы» деген сөз ел-жұрттың бағасы әрдайым әділ, байқампаз болатынын білдіреді. Тура…
Қаңлысыз хан сайланбайды.
Негізгі мағынасы Қаңлысыз хан сайланбайды деген сөздің тура мағынасы — белгілі бір істі тындыратын, ел мойындайтын…
Ең көп оқылған
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.