Хан қарашасыз болмас,
Дау арашасыз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Хан да, қараша да ел ішінде бірге өмір сүреді, сондықтан билік те халықсыз болмайды. Ал дау-дамай өздігінен шешілмейді, оны араға түсіп, төрелік айтатын адам керек. Мақалдың тура мағынасы — ханның жанында қараша, халық болуы шарт; астарлы мағынасы — кез келген қоғамда басшы мен бұқараның байланысы үзілмеуі тиіс, ал жанжал әділ араласу арқылы ғана тоқтайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — билік, басқару, ел тізгінін ұстаған адам. «Қараша» — қарапайым халық, көпшілік жұрт. «Дау» — келіспеушілік, талас, тартыс. «Арашасыз» сөзі арашалау, бітімге келтіру дегенді білдіреді. Яғни мақал билік пен халықтың арасы, сондай-ақ дау мен бітімнің арақатынасы туралы ой айтады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Отбасында, жұмыста не ауыл ішінде түсініспеушілік туса, оны біреудің сабырмен тыңдап, әділ шешкені дұрыс. Мысалы, екі әріптес ренжіссе, басшы не беделді адам екеуін сөйлестіріп, ортақ келісімге келтірсе, дау ұлғаймайды. Осылайша мақал бірлік, әділдік және бітімнің маңызын көрсетеді.
Daý arashasyz bolmas.