«Шешеннің сөзі ортақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Шешеннің сөзі бір адамның меншігі емес, бүкіл елге ортақ дейді. Шешен дауда, жиында, келісімде өз басы үшін емес, елі үшін сөйлейді, сондықтан оның сөзі жұрттың ортақ сөзіне айналады. Тапқыр айтылған сөз ауыздан ауызға көшіп, нақылға айналады, оны кез келген адам өз сөзіндей қолданады. Мақал шешеннің жауапкершілігін де еске салады: ол айтқан сөзге бүкіл ел жауап береді.
Образдар мен теңеулер
Ортақ — бірнеше адамға тең тиесілі нәрсе: ортақ қазан, ортақ жайылым, ортақ құдық. Көшпелі ауыл тұрмысында көп нәрсе ортақ болған, оны бәрі пайдаланып, бәрі күткен. Шешеннің сөзі де сондай ортақ қазына ретінде алынған. Мақал небәрі үш сөзден тұрады, бұл қысқалықтың өзі шешендік сөздің салмағын сездіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреудің тапқыр сөзін қайталап айтқанда қолданады: авторын еске алып, бірақ ол сөз енді бәрімізге ортақ деген мағынада. Кейде шешенге: сен елдің атынан сөйлейсің, сөзіңді өлшеп айт деп ескерткенде айтылады. Мысалы: «Бұл сөзді ақсақал айтқан еді, бірақ шешеннің сөзі ортақ, мен де айтайын».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл тойында жас жігіт бұрынғы бір ақсақалдың тілегін қайталап, «Шешеннің сөзі ортақ» деп, оның атын да құрметпен атап өтеді.
— Екі ауыл арасындағы су дауына өкіл болып баратын ұлына әкесі «Шешеннің сөзі ортақ, бүкіл ауылдың атынан сөйлейсің» деп ескертеді.