Көпке күл шашпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Көпке күл шашпа» деген мақалдың тура мағынасы — оттың шоғын, күлін желмен көпшілікке шашпау. Астарлы мағынасы — ел-жұртқа зиян келтірме, біреуді орынсыз ренжітпе, көптің мазасын алма деген ескерту. Бұл сөз адамды сабырға, әдепке, жауапкершілікке шақырады. Көпшілікпен араласқанда әр қылығыңның салдары болатынын ұмытпа деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күл» — оттан қалған қалдық қана емес, ұшса көзге кіретін, айналаны былғайтын нәрсенің белгісі. «Шашу» — әдейі тарату, бытыратып жіберу дегенді білдіреді. Яғни, адам өз ызасын, ашуын не өкпе-ренішін жұртқа таратып, ортаға салса, ол айналасындағыларға да кесірін тигізеді. Күлдің шашырауы сияқты, орынсыз сөз бен іс те көпке жайылып, тыныштықты бұзады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада өте өзекті. Мысалы, бір адам ашуланып, чатқа ауыр сөз жазып жіберсе, ол бір ғана кісіге емес, бүкіл топқа жайсыздық әкеледі. Сондықтан пікір айтқанда, ұрысқанда да, әзілдескенде де көптің көңілін жараламай, салмақпен сөйлеу керек.