Аз қойда айран бар, өре жоқ,
Аз елде азар бар, төре жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қойы аз үйде айран болғанмен, оны жиюға арналған өре болмайды; ел аз, жұрт шағын жерде басқарушы төре де көп кездеспейді. Астарлы мағынасы — саны аз жерде береке, ұйымшылдық, тәртіп те әлсіз болады. Аз адам жиналған ортада жұмыс та, билік те, жауапкершілік те толық қалыптаса бермейді. Сонымен бірге «аз елде азар бар» деуі — ел аз болса, оның тұрмысы ауырлап, әлсіздік пен қысымға ұшырауы мүмкін екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айран» — күнделікті ырыс, тұрмыстың берекесі; «өре» — сол ырысты сақтайтын құрал, яғни тәртіп пен мүмкіндік. Ал «төре» — ел ішіндегі басқару, заң мен тәртіптің нышаны. Қой мен елді қатар алу арқылы халық тұрмысы мен қоғамдық өмірді астастырып көрсетеді. Аз қой — аз мүмкіндік, аз ел — аз қорған деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды шағын ұжым, ауыл не отбасы жайын айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір мекемеде қызметкер аз болса, жұмыс ауырлап, кейбір міндеттер уақытында орындалмай қалады. Сонда осы мақал «адам аз жерде салмақ та, жауапкершілік те көбірек болады» деген ойды дәл жеткізеді.
Az elde azar bar, tóre joq.