Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Қаңлысыз хан сайланбайды.
Негізгі мағынасы Қаңлысыз хан сайланбайды деген сөздің тура мағынасы — белгілі бір істі тындыратын, ел мойындайтын…
Ел аузы - дуалы.
Негізгі мағынасы «Ел аузы — дуалы» деген мақал халық сөзі мен көпшіліктің пікірінде үлкен салмақ бар екенін білдіреді…
Кең киім тозбайды,
Кеңесшіл ел азбайды.
Кеңесшіл ел азбайды.
Негізгі мағынасы Кең киім адамның денесіне ыңғайлы болып, тез тозбайтыны сияқты, кеңес тыңдап, ақылға құлақ асқан ел де…
Жалғыз ағаш орман емес,
Жалғыз кірпіш қорған емес.
Жалғыз кірпіш қорған емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша бір ғана ағаштан орман шықпайды, бір ғана кірпіштен қорған…
Ұрыс ырысты қашырар, .
Ынтымаң халықты асырар.
Ынтымаң халықты асырар.
Негізгі мағынасы Ұрыс-керіс пен жанжал берекені кетіреді, ал татулық пен ауызбірлік елді өсіреді. Мақалдың тура…
Қыдырдың бірі -
Көлденең көк атты .
Көлденең көк атты .
Негізгі мағынасы Бұл мақал кездейсоқ кездескен, жат, бөгде адамнан да жақсылық келуі мүмкін екенін білдіреді. Тура…
Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды.
Негізгі мағынасы Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды деген мақалдың тура мағынасы: қойдың жүнін бөліп-бөліп, әр…
Бас-басыңа би болсаң,
Манар тауға сыймассың.
Манар тауға сыймассың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім тек өз білгенімен жүріп, ортақ тәртіпке бағынбаса, іс алға баспайтынын меңзейді. Тура…
Айырылған азады, қосылған озады.
Негізгі мағынасы Айырылған азады, қосылған озады деген мақалдың тура мағынасы — бөлінген, шашыраған жұрттың күші кеміп…
Қалмақ жүрген жерде салмақ бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір жерге қауіпті, өктем немесе ойсыз мінезді адам келсе, сол ортада…
Көрші қолайлы болса, қора кең.
Негізгі мағынасы Көрші жақсы, тату, жәрдемшіл болса, адамның тұрмысы да жеңілдеп, үйінің берекесі артады. Мұнда «қора…
Екі аяқ бір етікке сыймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі аяқ бір етікке қатар сыймайды. Астарлы мағынасы — бір шаңырақта, бір…
Жалғыз ағаш пана болмас,
Жалғыз биеге саба толмас.
Жалғыз биеге саба толмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз тұрған ағаш сая да, қорған да бола алмайды; жалғыз бие бір сабаны…
Көпті сыйлағаның - өзіңді сыйлағаның.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көпшілікке, ел-жұртқа құрмет көрсетсең, сол құрмет өзіңе де қайтады…
Біреуің бас, біреуің аяқ бол,
Біреуің құйрық, біреуің қанат бол.
Біреуің құйрық, біреуің қанат бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі атқарғанда әркім өз орнын біліп, өзіне тиісті қызметті дұрыс…
Көштің байсал тапқаны,
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көш те, дау да өз орнын тапқанда ғана тынышталады. Көш көкорайлы, жайлы…
Ынтымақ түбі - игілік,
Тірлік түбі - бірлік.
Тірлік түбі - бірлік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ынтымақтың соңы жақсылыққа, ал тіршіліктің берік негізі бірлікке тіреледі…
Көп қайда болса, шындық сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп адам жиналған жерде шындық та сол жерде деген ойды білдіреді. Астарлы…
Көршің шақырса,
Бір жеңіңді киіп,
бір жеңіңді кимей бар.
Бір жеңіңді киіп,
бір жеңіңді кимей бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрші шақырған жерде салғырттық танытпай, сыпайылықпен, ықыласпен барған жөн екенін айтады…
Біреуге біреу сүйеу.
Негізгі мағынасы «Біреуге біреу сүйеу» деген мақал адамдардың бір-біріне тірек, демеу болатынын білдіреді. Тура…
Көп ақылды жиналса,
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көптің ақыл-парасаты мен бірлескен ойы кез келген қиын істі де оңай шешетінін білдіреді. Ал…
Ақылдассаң - шешерсің,
Ақылдаспасаң - кем кесерсің.
Ақылдаспасаң - кем кесерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі қолға аларда өзгемен кеңессең, дұрыс шешім табасың; ал…
Тоғыз қатынның толғағы бір келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тоғыз әйелдің толғағы бір уақытта келсе, бәрі бір мезетте босануға…
Тірліктің күші - бірлікте.
Негізгі мағынасы Тірліктің күші адамдардың ауызбірлігінде, татулығында екенін білдіреді. Бір-бірімен тату, мақсаттас…
Мына заман қай заман,
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке
Өлшеуі жоқ бай заман.
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке
Өлшеуі жоқ бай заман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазіргі заманның бет-бейнесін сын көзбен сипаттайды. Тура мағынасында «мына заман» деп…
Халық қаһары қамал бұзады .
Негізгі мағынасы Халық ашуланып, әділетсіздікке қарсы көтерілсе, оның күші өте зор болады. Тура мағынада «қаһар» — ашу…
Жалшыға да малшы керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жалданып жұмыс істейтін адамға да, мал бағып күн көретін малшыға да…
Халық ұйғарса, хан түйесін сояды.
Негізгі мағынасы Халықтың ортақ шешімі мен қалауы өте күшті болады. Егер жұрт бір ауыздан бір нәрсені дұрыс деп тапса…
Досы көппен сыйлас,
Досы азбен сырлас.
Досы азбен сырлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінде айналаңдағы ортаны дұрыс тануды үйретеді. Досы көп адам — көпшілікпен…
Шабыспақ оңай, табыспақ қиын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жарысу, қиқарласу, тартысу оңай, ал татулыққа келіп, ортақ мәміле табу…
Жалғыз батыр жауға жоқ,
Жалғыз жігіт дауға жоқ.
Жалғыз жігіт дауға жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның күші үлкен іске әрдайым жете бермейтінін айтады. Тура мағынасында бір…
Тауға тау қосылмас,
Адамға адам қосылар.
Адамға адам қосылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір тау екінші тауға айналып барып қосылмайды, өйткені таулардың орны…
Адам ұйымшыл, мал үйіршіл.
Негізгі мағынасы Адам баласы бір-біріне сүйеніп, келісіммен, ортақ мақсатпен өмір сүргенде ғана күшті болады. Ал мал…
Берекені көктен тілеме,
Бірлігі мол көптен тіле.
Бірлігі мол көптен тіле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ырыс-береке өзінен-өзі аспаннан түспейтінін, оның негізі ел ішіндегі татулық пен…
Тар жерде табысқан,
Кең жерде келіседі.
Кең жерде келіседі.
Негізгі мағынасы Тар жерде табысқан адамдар қиындық кезінде бір-біріне сүйеніп, сынақтан бірге өтеді. Осындай ортақ…
Мың адам салған көпірді бір адам бұзады,
Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады.
Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам еңбегінің, бірлікпен жасалған істің қаншалықты қымбат екенін көрсетеді. Тура…
Артқы айылдың батқанын,
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның не қауымның шын күйін көбіне сырт көз анық байқайтынын айтады. «Артқы айылдың…
Тойға барсаң, бұрын бар,
Бұрын барсаң, орын бар.
Бұрын барсаң, орын бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, ұқыптылыққа және алдын ала қамдануға шақырады. Тура мағынасында, тойға…
Көн құрысса, қалыбына барады,
Көпке түскен іс анығына барады.
Көпке түскен іс анығына барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі, көн болған зат иіліп-бүксе де, қайтадан өз қалпына келе алады деген…
Ожырай көшсе орнынан ,
Жаппас қонар жұртына .
Жаппас қонар жұртына .
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі бір өңірден екінші өңірге көшіп-қону, қоныс ауыстыру кезінде әр рудың, әр…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.