Жақсының алдында - ізет,
Жаманның алдында - күзет.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста орын мен өлшемді сақтауды үйретеді. Жақсы, өнегелі, парасатты адамның алдында әдеп танытып, сыйластықпен сөйлеу керек. Ал жаман мінезді, зиянды адамға келгенде сақтық қажет, өйткені оның сөзі де, ісі де күтпеген қауіп әкелуі мүмкін. Тура мағынасында бұл — біреудің алдында қалай тұру, қалай әрекет ету туралы айтылғандай көрінеді. Астарлы мағынасында — жақсы адамға ізет көрсету, жаманнан қорғана білу, әр адамға лайықты қатынас жасай білу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ізет» — құрмет, ілтипат, мәдениеттілік белгісі. Ол жақсы адамның қадірін білуді білдіреді. Ал «күзет» — сақ болу, бойды аулақ ұстау, абайлау деген ұғым. Жаманның алдында күзет тұруы — тек дене қорғауы емес, сөзге ермеу, айласына түспеу, мінезге берілмеу деген астар береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдармен араласуда өте орынды. Мысалы, сабырлы, білімді ұстазбен немесе үлкен кісімен сөйлескенде адам әдеп сақтап, ілтипат көрсетеді; ал өсек тарататын, арандататын адамнан сақтанып, артық сөзге араласпайды. Яғни мақал әркімге өзіне лайық сый мен сақтықты қатар ұстануды ескертеді.
Jamannyń aldynda - kúzet.