Жақсыны арман аздырар,
Жаманды құлқын тоздырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің түбін екі түрлі қасиетпен ашады. Жақсы адам арман-мақсатқа, биік мұратқа ұмтылған сайын ширығып, ізгілікке, еңбекке, ізденіске жетелейді. Ал жаман адам құлқының соңына ерсе, нәпсі мен тойымсыздық оны аздырып, ақыры тоздырады. Яғни жақсыны алға бастырған — арман, жаманды құлатқан — құлқын.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арман» — тек қиял емес, адамды өсіретін мақсат пен үміттің бейнесі. Ол жақсы адамды тәрбиелеп, ойына салмақ, ісіне бағыт береді. «Құлқын» — ашкөздік, нәпсі, өз пайдасын ғана ойлау деген ұғым. «Тоздырар» сөзі адамның рухани да, тұрмыстық та күйзеліске түсуін білдіреді. Осы арқылы халық жақсы мен жаманның айырмасын өте дәл көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіп, тіпті күнделікті тәртіпте де мағыналы. Мысалы, бір жас маман өз білімін арттырып, үлкен мақсат қойса, ол дамиды; ал тек оңай табыс пен қысқа пайдаға ұмтылса, тез шаршап, адасуы мүмкін. Сондықтан мақал адамды биік мақсатқа ұмтылып, нәпсіден сақ болуға шақырады.
Jamandy qulqyn tozdyrar.