Сұм байыса, үйі тар,
Қатыны қар болып көрінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сұм, пейілі тар адам байыса да, оның үйі кеңімейді, керісінше, берекесі кетіп, айналасындағы адамға суық көрінеді. Астарлы мағынасы — байлық адамның мінезін түземесе, мал-мүлкі көбейгенімен, көңілі жұтаң күйде қалады. Ондай адам қанағатсыз, сараң, қатал болып, отбасына да жылу бере алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үйі тар» деген сөз тек шаңырақтың тарлығын емес, рухани тарлықты, сый-құрметтің аздығын білдіреді. «Қатыны қар болып көрінеді» тіркесі де әйелдің шын мәнін емес, ердің суық мінезі мен үй ішіндегі жылулықтың жоғын бейнелейді. «Қар» — суықтықтың, қаттылықтың, жан жылуының жоқтығының символы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал мансап, ақша немесе дүние қуған адамның адамдық қасиетін жоғалтып алмауын ескертеді. Мысалы, табысы артқан бір кәсіпкер отбасына уақыт бөлмей, бәріне бұйырып сөйлеп, үй ішін ренжітіп жүрсе, оның байлығы бар да, берекесі жоқ деген осы.
Qatyny qar bolyp kórinedi.