Сұрамсақ - арсыздық,
Жарамсақ - құнсыздық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі мінезді бірдей сынайды: сұрамсақтық пен жарамсақтық. Сұрамсақ — қол жайып, орынсыз тілене беретін, өз еңбегіне сенбей, өзгеге жалтақтайтын адам. Мұндай қылық адамды ұятқа қалдырады, қадірін түсіреді. Жарамсақ — біреуге жағыну, жалпақтап сөйлеу, шындықты емес, көңіл табуды көздеу. Ондай адамның сөзі мен ісіне сенім азаяды, өйткені ол өз бағасын жоғалтады. Астарлы мағынасы: адам арын сақтап, өз еңбегімен, шынайы мінезімен өмір сүргені дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сұрамсақ» сөзі тек сұраушыны емес, үнемі мұқтаж кейіпте жүретін, тірлігін тіленумен өткізетін жанды білдіреді. «Арсыздық» — ұяттан безу, өз қадірін түсіретін іс. Ал «жарамсақ» сөзі жағымпаз, өтірік мақтағыш адамды бейнелейді. «Құнсыздық» — мұндай адамның сөзінің де, беделінің де салмағы болмайтынын меңзейді. Яғни біреуге жағыну да, орынсыз тілену де адамды әлсіретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, оқу кезінде, не күнделікті қарым-қатынаста өте орынды қолданылады. Мысалы, бір қызметкер үнемі басшыға жағынып, шын ойын айтпай жүрсе, ұжым оның сөзіне сенбейді. Сол сияқты әлеуметтік желіде де артық мақтау не орынсыз қол жайып сұрану адамның беделін түсіреді. Сондықтан мақал адамды тәуелсіз, адал, абыройлы болуға үндейді.
Jaramsaq - qunsyzdyq.